Izvor: Politika, 12.Jun.2010, 00:23 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Konkurs za opštinske lidere-preduzetnike
To su ljudi koji ,,hvataju ideje u letu”
Imamo tri dimenzije razvoja lokalne sredine: ekonomsku, socijalnu i ekološku. Naravno, one moraju da budu usklađene, na čemu se posebno insistira u savremenim društvima.
Ako zamislimo jednu duž na čijem su kraju najrazvijenije opštine, onda su to u našem slučaju beogradske, novosadske i niške opštine. Reč je o gradskim opštinama s velikom koncentracijom stanovništva, privrede, itd. To su tačke u kojima se koncentriše >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << i razvoj Srbije. Što se ostalih opština tiče one su manje-više slabo razvijene. Šta učiniti da bi se nerazvijene brže razvijale, a pogotovo one na drugom kraju pomenute duži – najnerazvijenije? To su opštine koje se demografski prazne. Stanovništvo se iseljava i nestaje. Taj fenomen je karakterističan pre svega za istočni deo zemlje. Imamo opštine kod kojih je u poslednjih šest-sedam godina došlo do smanjenja stanovništva za više od deset odsto! To znači da se mora nešto hitno preduzeti da bi se ovaj trend zaustavio.
Šta i ko tu može nešto da promeni? Moja teza je da u svakoj opštini treba da postoji ekipa stručnjaka, koja bi bila zadužena da se bavi pitanjima razvoja. Na čelu ekipe bi bio lider. On, naravno, ne mora da bude predsednik opštine niti neka druga politička ličnost. Naprotiv, dovoljno je samo da bude stručnjak. Ili, kako se to sad kaže: lider-preduzetnik. To su ljudi koji ,,hvataju ideje u letu”. Oni ne preuzimaju tuđe ideje, kao što se to često čini, jer svaka opština može da pokuša da primeni iskustva neke druge, ali kad je o razvojnim planovima reč, za ,,preslikavanje” je uglavnom kasno. Dakle, stručni tim lidera mora da nudi nove ideje na osnovu poznavanja stvarne situacije na terenu, da radi na njihovom uobličavanju u potrebnu formu i na brzoj realizaciji.
Vrlo je značajno i da se u sve to uključi što širi krug aktera. I oforme tri nivoa odlučivanja: prvi strateški, u vidu dugoročnog plana, zatim srednjoročni i kratkoročni. U mnogim opštinama ovi planovi, pogotovo dugoročni, postoje, ali su prepisivani, i kao takvi su neodgovarajući, jer svaka opština mora da sagleda svoju situaciju, da utvrdi čime raspolaže i ukrsti tri pomenuta aspekta razvoja: ekonomski, društveni i ekološki.
Ali najpre treba imati lidera-preduzetnika. Uz njega je stručni aparat, koji će planove da uobličava i brine o njihovoj realizaciji, s tim što plan nije Sveto pismo, može da se menja ako se uoči da je to potrebno. Na taj način bi već na tom nivou trebalo stvarati neku vrstu klastera, grupacije koja ima zajedničke razvojne ciljeve i povezane interese. U sastavu te grupacije je, naravno, i privatni kapital koji ima interes da se uključi u dobre projekte.
A kad se otvore privredni kapaciteti onda se stvaraju i uslovi za nadgradnju, pre svega za obrazovanje kadrova, zatim za kulturu i ostalo.
Sa druge strane, bitno je i to kako se opštine grupišu i međusobno koordiniraju aktivnosti, jer neki projekti su suviše krupni za jednu opštinu. Važno je i da opština raspolaže nekim izvornim prihodima, s tim što nije stvar samo u opštinskom novcu jer opština je tu da stvori klimu za one koji imaju para i da im pripomogne raznim olakšicama, ali i da ih podstiče u smeru koji je prepoznat kao prioritet jedne ili nekoliko lokalnih zajednica.
Osim nerazvijenih krajeva kod nas velike razvojne probleme imaju i gradovi koji su nekad bili relativno razvijeni pa su doživeli strahovit pad, čak bih rekao devastaciju. To su gradovi koji su zasnivali razvoj na prosperitetu jednog ili više velikih preduzeća, čiji je kolaps doveo do toga da su se te opštine približile nerazvijenijima. Takvim gradovima je potreban takozvani transformacioni lider, ,,čovek preobražaja”.
U svetu postoji čitava literatura o tome kako organizovati lokalnu zajednicu, uspostaviti jedinstvo mnogobrojnih subjekata i koristiti potencijale tima lidera. Za nas je to veoma važno pre svega zbog opština koje se demografski prazne, jer ako se taj trend nastavi, može se predvideti da će se neka područja potpuno isprazniti. U takvim opštinama bi trebalo aktivirati timove menadžera, a država bi ih iz svojih fondova plaćala, ili bar delom sredstava pomogla njihov rad, s tim što bi se lideri birali na osnovu konkursa i ideja koje nude.
Verujem inače da neke opštine koje su sada u razvojnom pogledu ispred drugih, poput Inđije, Svilajnca, Stare Pazove, Arilja, itd. imaju odgovarajuće lidere-stručnjake, odnosno vizionare. Zanimljivo je i to da su u tim opštinama političke promene retke, jer svi su usredsređeni na razvoj. I obrnuto, ako nema razvoja i perspektive onda nastupa destrukcija. Zato su važni ljudi od inicijative i sa preduzetničkim sposobnostima koji će da se organizuju i budu svesni da ne mogu samo da čekaju pomoć države ili celovitu promenu sistema. Ukoliko opština pronađe odgovarajući model razvoja, država će je (olakšicama, itd.) podržati, jer lakše je pomoći onima koji sami pronalaze način da se stvari pokrenu napred.
*Profesor univerziteta
Stevan Devetaković
objavljeno: 12/06/2010
