Izvor: Politika, 10.Apr.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Tajna matematika na džamijama
Graditelji su uklapali geometrijske oblike rastumačene tek pet vekova kasnije
Kako je moguće da su za to islamski graditelji znali pola milenijuma ranije od današnjih zapadnjačkih matematičara?
Američki naučnici Piter Lu sa Harvarda i Pol Stajnhard sa Prinstona odgonetnuli su da za uklapanje pločica u složene šare nisu koristili ni šestar, ni lenjir kao što se doskora pretpostavljalo. Postupak ređanja osmislili su još početkom 13. stoleća, već krajem 15. toliko >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << su ga usavršili da je oponašao obrasce tek pre dve-tri decenije nazvane kvazikristali.
Slavni britanski fizičar Rodžer Penrouz prvi je uočio narušavanje ustrojstva slaganja atoma u rešetke 1973. A 11 godina kasnije to je opaženo u metalnim legurama i od tada se ovi oblici zovu lažni ili tobožnji kristali.
Dvojica fizičara su ih ovih dana, u uglednom časopisu "Nauka" (Science), opisali kao mnogougaonike i zvezde, protkane izlomljenim ili cik-cak linijama. Nastali su uklapanjem mnoštva oblika, od višeugaonika do leptir-mašni.
Na crtežima se jasno vidi da su se neimari ravnali prema svojim zamislima, ali nema dokaza kako su pločice izrađene. Pomenuti naučnici pretpostavljaju da nije bilo nimalo teško sastaviti šare kad imate na raspolaganju raznolike pločice.
Pri tome nije bitno da li su sa pet, deset ili dvanaest stranica ili uglova, jer ovakvi oblici olakšavaju da se postavljaju u svakojake položaje jednostavnim okretanjem oko zamišljenog središta. Očigledno je, međutim, da su narušena temeljna geometrijska načela. Šta to znači? Kada se slažu predmeti sa pet, deset ili dvanaest ivica pojavljuju se praznine. Za razliku od šestougaonika od kojih se uobličuje pčelinje saće.
Kako je izbegnuta dotična zamka?
Odgonetku kriju obrasci Rodžera Penrouza kojima se oponašaju kvazikristali. Prema ovom uzoru su naređane pločice u iranskom svetilištu u Isfahanu, sagrađenom još 1453. godine. Na prvi pogled izgleda da su zadivljujući oblici uklopljeni na osnovu strogih pravila, ali se ubrzo uoče odstupanja.
Piter Lu i Pol Stajnhard pretpostavljaju da su ih graditelji namerno tako naređali, iako nisu bili svesni ma kakvih matematičkih načela.
Islamska umetnost, inače, objedinjuje kaligrafske zapise, geometrijske oblike i cvetne uzorke zato što vera zabranjuje prikazivanje ijednog ljudskog lika.
S. V.
[objavljeno: 10.04.2007.]
