Izvor: Politika, 18.Dec.2006, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Potpis "crne rupe"
Pretpostavlja se da mi obitavamo u trodimenzionalnom kosmosu u vidu mehura koji pluta u znatno većem
Naučnike decenijama kopka da li, pored tri prostorne – dužina, širina i visina (četvrta je vreme), postoji i četvrta (peta s vremenom) dimenzija ili ko zna koliko još (najviše 10 ili 11, ali veoma majušnih i nevidljivih)!
Nova matematička izračunavanja Čarlsa Kitona, profesora astronomije i fizike na Rutgers univerzitetu, i Arlija Pitersa, profesora matematike >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << i fizike na Djuk univerzitetu (oba iz SAD), prema iskazu samih tvoraca, predstavljaju valjan kostur astronomima za buduću proveru pete dimenzije.
Da li će to potkopati opštu teoriju relativnosti Alberta Ajnštajna koja predviđa (i opisuje) tri prostorne i jednu vremensku dimenziju (ili četvorodimenzionalni prostor-vreme)?
Deo "tamne materije"
Prema skorašnjoj pretpostavci, nazvanoj teorija branskog sveta (četvorodimenzionalna površina ili brana u višedimenzionalnom prostor-vremenu), koju su osmislili Lajza Randal i Raman Sundrum sa Džon Hopkins univerziteta, mi obitavamo, u stvari, u trodimenzionalnom kosmosu u vidu mehura (branski svet) koji pluta u znatno većem s dodatnom prostornom dimenzijom. Nalik skrami od algi ili morske trave na površini okeana. Upravo taj (mem)branski kosmos ima pet dimenzija.
Teorija branskog sveta predviđa da su prilično malene "crne rupe", nastale u najranijim trenucima kosmosa opstale do naših dana, da imaju masu poput manjih asteroida i da su deo "tamne (nedostajuće) materije". Kao što ime kazuje, "tamna materija" ne odbija svetlost, zato je nevidljiva, ali deluje na privlačnu silu (gravitacija).
Drugim rečima, čine najmanje jedan odsto "tamne materije" u našem delu Mlečnog puta u kojoj su sakrivene.
Prema opštoj teoriji relativnosti, međutim, primordijalne "crne rupe" su nastale u prvoj sekundi posle "Velikog praska" (Big Bang), strahotne eksplozije u kojoj se začeo naš kosmos – kada su se osnovne čestice sjedinjavale na nezamislivo visokim energijama – i ubrzo isparile. Presahnule su u procesu tzv. Hokingovog zračenja.
U Plutonovoj putanji
Predstoji li filozofski obrt u našem poimanju svekolike prirode, ukoliko se dokaže da ih još ima, čak i veoma blizu Zemlje?
Pomenuti misaoni okvir obuhvata izvesne kosmičke pojave koje će, ukoliko se uoče, naučnicima olakšati procenu valjanosti teorije branskog sveta. Svojevremeno su Lajza Randal i Raman Sundrum matematički izračunali kako gravitacija u malim razmerama menja pojedine delove kosmosa. Učinak se može izmeriti veoma osetljivim instrumentima, ukoliko sićušne "crne rupe" – zahvaljujući svojoj ogromnoj (privlačnoj) sili – makar i malčice saviju elektromagnetne zrake na putovanju do nas. Pojava je poznata pod imenom "gravitaciono sočivo", i mnogo puta je posvedočena u osmatranjima udaljenih galaksija.
Za nesvakidašnji ogled najpodesniji su gama-zraci, neobuzdani izlivi zračenja u dalekom kosmosu, koji stižu do Zemlje. Prvi put su ih šezdesetih godina neočekivano snimili američki vojni avioni.
Čarls Kiton i Arli Piters su proračunali da će branske "crne rupe" ometati gama-zrake na način sličan kamenu bačenom u jezero koji poremeti talase. Iz toga se može zaključiti da li postoji četvrta dimenzija. I da širom kosmosa ima još na miliona malenih "crnih rupa", od kojih svaka nosi potpis – četvrte dimenzije.
Skrivena dimenzija sastoji se, dakle, od hiljada malenih "crnih rupa" u samom Sunčevom sistemu, od kojih se najbliža nama nalazi unutar Plutonove putanje!
Ako je zamisao tačna, na potvrdu nećemo čekati duže od nekoliko godina, već sledeće, kako je najavljeno, otisnuće se satelit (Gamma Ray Large Area Space Telescope, GLAST) da to izmeri, potkrepi, ili opovrgne. U ovom poduhvatu učestvuju istraživači iz SAD, Francuske, Nemačke, Japana, Italije i Švedske.
Stanko Stojiljković
[objavljeno: 18.12.2006.]
