Izvor: B92, 21.Jun.2010, 10:20 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Život Roma u Beogradu tokom 23 veka
Monografija Dragoljuba Ackovića „Romi u Beogradu”, u izdanju „Rominter presa”, kroz istorijske izvore, svedočenja i novinske članke, prati život Roma od prvih pisanih tragova iz pera Herodota (III vek p.n.e.), do 2000. godine.
Prema rečima Dragoljuba Ackovića, prikupljanje građe za ovu knjigu bilo je prilično naporno jer ima vrlo malo dokumenata koji govore o životu prestoničkih Roma.
"Pre 20 godina sam pokušao da nađem neki >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 << tekst o Romima u Beogradu i našao sam jedan, na dve stranice u nekom predratnom listu i to je bilo sve. Arhivske građe i dokumenata, s druge strane, ima dosta, a ona je sistematizovana i sređena u knjizi „Romi u Beogradu”," kaže Dragoljub Acković.
Pisac tvrdi da istorija Roma na ovim prostorima počinje od 3. veka pre nove ere, kada je Herodot zabeležio da se oko Deliblatske peščare kretao narod pod imenom Singini. Dugo se nije znalo ništa o tome ko su Singi ili Singini, a jedan francuski istraživač je 1802. godine doktorirao na tu temu, kada je utvrdio da su Singini u stvari Romi.
"To mi je bilo zanimljivo, pa sam počeo da pretražujem našu istoriografiju i vreme oko 330. godine i pohoda Aleksandra Makedonskog. S povratkom njegove vojske, na ove prostore su došli ljudi koji su radili kao zanatlije u vojsci. Potkivači i dreseri konja i drugih životinja. To su bili ti Singi," kaže Dragoljub Acković.
Acković ističe da mnogi istraživači tvrde da se Ada Ciganlija prvo zvala Ada Singali.
"Istoričari i poznavaoci romske istorije su veoma retki. Istražujući po arhivima naiđu na neki podatak, to prošire, objave i uglavnom se oko toga i vrti cela priča. To jeste primarni metod, i ja se slažem, ali po tim istraživanjima, Romi su na ove prostore stigli 1362. godine, jer je taj podatak u dubrovačkom arhivu pronašla profesorka Đurđica Petrović, utvrdivši da su Romi tada zalagali ili uzimali u zajam velike količine novca. Tu zvuči zaista neverovatno, da neko dođe u grad kao što je Dubrovnik i posle nekoliko dana počne da tako uspešno razvija posao," kaže Acković.
Romi su sigurno bili i ranije na ovi prostorima, a Acković ovu tezu potkrepljuje podatkom da su Romi 1322. godine prošli kroz Beograd, putujući preko Makedonije prema Španiji. U pitanju je bila jedna cirkuska grupa.
"U vreme srednjovekovne srpske države, 1348. godine, u hrisovuljama cara Dušana pominju se Romi. Kasnije, kada su Turci došli 1521. godine, pošto je Beograd godinu dana ranije bio osvojen, napravljen je popis. Tada je utvrđeno da u Beogradu žive Romi u tri mahale. To su bile zanatlije, ne besposličari," govori Acković.
Dok je trajala turska vladavina, mnogi Romi su nasilno islamizovani, a po odlasku Turaka mnogi su prešli u pravoslavnu veru. Godine 1882. pokršteno je oko 11.000 Roma i to u jednoj eparhiji.
"U periodu vožda Karađorđa, kada je on formirao skupštinu, dvojica vojvoda bili su romskog porekla," kaže Dragoljub Acković.
I prva žena koja je u Srbiji zapevala na gramofonskoj ploči bila je Romkinja, 1912. godine, zvala se Ruža Koritarka, što je malo poznato, kaže Acković. A što se novije istorije tiče, šefovi orkestara Radio-televizije Beograd su uglavnom bili Romi. Poznati Anto Grujić, iz dvadesetih godina prošlog veka, pa Aleksandar Šišić. Među naučnicima, profesorima, lekarima, bilo je Roma.
"To nije ništa čudno. U Beogradu ima 105.000 Roma. Zašto nisu otišli, kao što su odlazili iz drugih zemalja? Pa, zato što im nije bilo toliko loše," zaključuje Dragoljub Acković.
Autor knjige „Romi u Beogradu” kaže da bi voleo da u godini knjige štampa i knjigu koja se bavi istorijom Roma u Srbiji i da bi u tome moglo da mu pomogne Ministarstvo kulture.
"Vrlo specifično je to što je na prostorima Beograda bilo mnogo romskih naselja koja se retko pominju. Najpoznatije romsko naselje koje se i zvalo Ciganska mahala je Skadarlija. Jedna od većih mahala je bila kod Glavne pošte. Pre toga, na mestu gde je sada Patrijaršija. Centralne romske enklave su bile u najužem centru Beograda. Takoreći, u krugu dvojke," napominje Acković.
