Izvor: Blic, 11.Mar.2006, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Zakopana kraljevska intima
Zakopana kraljevska intima
Priča o zakopanoj arhivi Kraljevine Srbije na železničkoj stanici u Kruševcu ponovo je ovih dana uzburkala javnost i to pojavljivanjem teksta istoričara Slavoljuba Bojića u Zborniku kruševačkog Narodnog muzeja i pisanjem 'Blica' o tome.
Skoro četiri decenije govorkalo se da je više sanduka poverljive arhive, koja je s povlačenjem vojske pred početak Prvog svetskog rata iz Beograda preneta u Kruševac, zakopano kod železničke stanice, >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << na putu prema Jasici. Arhiv Srbije je više puta obavešten o tome, kao i tadašnja Republička zajednica kulture, ali niko do sada nije odreagovao.
Među poverljivom arhivskom građom Kraljevine Srbije te 1914. godine našli su se i akti prepiske Jovana i Jevrema Obrenovića, pretpostavlja se, Ustav iz 1839. godine, 13 kutija dokumenata o Ivandanskom atentatu 1899. godine, dokumenti o Topolskoj buni i Bosansko-hercegovačkom ustanku, memoari Prote Mateje Nenadovića u rukopisu, arhiva Aleksandra Obrenovića u gvozdenoj kasi, tri Karađorđeva akta iz 1811. i 1812. godine, dokumenta Miloševe i Vučićeve prepiske sa narodnim starešinama, kao i čelična kasa sa privatnom prepiskom Aleksandra Obrenovića i Drage Mašin iz vremena pre njihovog venčanja. S obzirom na to da deo tih spisa nikada nije pronađen, pretpostavlja se da bi nešto od toga moglo biti sakriveno kod železničke stanice u Kruševcu.
Sanduke sa spisima 'neobične' sadržine otkrili su pre 38 godina radnici postavljajući cevovode za Industriju '14. oktobar'. Preduzimač je o tome obavestio Arhiv u Kruševcu i dostavio mu na uvid komad pronađenog materijala.
- Samo prva strana mogla je da se delimično čita, a ostale su bile zbog vlage slepljene. Akt je imao oznaku da je poverljiv, tačnije bila je to vojna naredba iz 1898. godine. Očigledno je bilo da su naleteli na državnu arhivu iz vremena Aleksandra Obrenovića, te smo odmah telefonom obavestili Arhiv Srbije u Beogradu - seća se Slavoljub Bojić, koji je u to vreme bio arhivista Narodnog muzeja u Kruševcu.
Istorijski arhiv u Kruševcu je 1974. godine Republičkoj zajednici kulture uputio zahtev za obezbeđenje sredstava za otkopavanje i istraživanje. Nažalost, niko ni tada, a ni godinama kasnije nije obratio pažnju na apele iz Kruševca, te je značajna dokumentacija već skoro čitav vek pod zemljom.
- Mislim da je sve zataškano zahvaljujući nemarnosti nadležnih, a ne zbog nedostatka novca. Nismo tražili nikakva sredstva, bila nam je potrebna samo dozvola jer tadašnji direktor Arhiva u Kruševcu nije želeo da preduzme bilo šta bez odobrenja republičkih institucija - objašnjava Miroslav Mladenović, dugogodišnji radnik kruševačkog arhiva.
S druge strane, tadašnji direktor Arhiva Srbije, a kasnije i predsednik Izvršnog odbora Republičke zajednice kulture Božidar Manić tvrdi da bilo kakva informacija o zakopanim spisima u Kruševcu nije došla do njega.
- Odiseju kakvu je vojska doživela pred Prvi svetski rat imao je i Arhiv Kraljevine Srbije. Mi smo vraćali arhivalije iz belog sveta, zašto se ne bismo angažovali oko iskopavanja u našoj zemlji - rekao je u izjavi za 'Blic' Manić. M. Graf - N. Erac
