Izvor: Blic, 05.Jun.2006, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Vreme čuda u Beogradu
Vreme čuda u Beogradu
Među prvim evropskim gradovima koji je video jedno od svetskih čuda kraja XIX veka - filmove čuvene braće Limijer - bio je Beograd. Prva filmska projekcija na Balkanu održana je upravo u našoj prestonici, 6. juna 1896. godine u kafani 'Zlatan krst' (danas 'Dušanov grad'). Projekciji je prisustvovao sa kraljicom majkom Natalijom i kralj Aleksandar Obrenović. Njegova tadašnja bioskopska ulaznica, vredna 300 zlatnih franaka, ušla je u istoriju kao >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << najskuplja karta ikada plaćena za jedan film.
Uz klavirsku pratnju, isto kao te davne 1896. godine, sutra će (20.00) u Muzeju jugoslovenske kinoteke premijerno biti prikazana dva rekonstruisana domaća nema filma iz 1911. godine: 'Ulrih Celjski i Vladislav Hunjadi' Čiča-Ilije Stanojevića i dokumentarac 'Trke na Banjici'. Povodom obeležavanja Dana 'Kinoteke' i velikog jubileja - 110. godina kinematografskih aktivnosti u Srbiji ulaz je besplatan i predstavlja poklon Kinoteke Beograđanima.
Prvi snimljeni srpski igrani film 'Ulrih Celjski i Vladislav Hunjadi' urađen je u maniru pozorišne umetnosti, sa Dobricom Milutinovićem i Aleksandarom Milojevićem u glavnim ulogama. Ova istorijska drama prikazuje događaj iz 1456. godine, kada je u borbi oko prevlasti u Ugarskoj monarhiji na Kalemegdanu ubijen grof Ulrih Celjski. Nakon svega četiri dana prikazivanja 1911. godine u bioskopu 'Grand', ovo značajno filmsko ostvarenje, snimljeno kamerom Luja de Berija, u produkciji Svetozara Botorića, bilo je skoro čitav vek zatureno u bečkom Filmskom arhivu. Sadašnja kopija izrađena je u Amsterdamu, a montažu su izvršili stručnjaci Muzeja Jugoslovenske kinoteke.
- Jedan od najznačajnijih perioda naše kinematografije, njen sam početak, biće zaokružen projekcijom filma, koji je prvi snimljen domaći film, ali ne i prvi prikazan, jer ta počast opravdano pripada 'Životu i delu besmrtnog vožda Karađorđa' istih autora - rekao je direktor Kinoteke Radoslav Zelenović.Dokumentarac 'Trke na Banjici' napravljen je u čast dolaska kneza Jovana Konstantinoviča Romanova, zaručnika pinceze Jelene Karađorđević, i prikazuje konjičke trke kojima prisustvuje Petar Karađorđević sa porodicom i uglednim gostom.
- 'Trke na Banjici' su fascinantan primer filmske reportaže. Luj de Beri i njegova kamera nisu pasivan posmatrač događaja, te su konjske trke su pravo uživanje, a Beograd i njegova tadašnja elita Pariz u malom - naglasio je Aleksandar Erdeljanović.
Nakon decenijskih pokušaja u pronalaženju prvih srpskih filmova, tek poslednjih godina u potpunosti je kompletirana čitava građa. Rekonstruisano je i 'Krunisanje kralja Petra Prvog Karađorđevića', 'Rudareva sreća' ili 'Blago cara Radovana' (1929) Josipa Novaka, 'Grešnica bez greha' (1930) i 'Proslava 550-godišnjice Kosovske bitke na Gazimestanu' (1939) Koste Novakovića, 'S verom u Boga' (1931) Mihaila Popovića i 'Golgota Srbije' Stanislava Krakova (1939).
- Restauracijom preostalih dokumentarnih filmova, do sada su u laboratorijama u Rimu i Amsterdamu urađena tri od 14 iz kolekcije Svetozara Botorića, zatvorićemo poglavlje uspešnog vraćanja temelja naše kinematografije u korpus nacionalne kulturne bastine - objasnio je Zelenović.
M. Graf
