Izvor: Politika, 23.Avg.2006, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Vila kralja Petra
Opština Savski venac u saradnji sa drugim institucijama pokrenula inicijativu za revitalizaciju spomen-kuće Velikog oslobodioca
Zahvaljujući velikom trudu zaposlenih u beogradskoj opštini Savski venac, a pre svega advokatu Radmili Stanjević, zameniku načelnika opštinske uprave, Spomen-kuća kralja Petra Prvog Karađorđevića na Senjaku, u kojoj je Veliki oslobodilac proveo poslednje dane svog života, uskoro bi trebalo da postane muzej.
Podsećajući nas na >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << istorijat ovog prelepog zdanja, izgrađenog u stilu akademizma, odnosno secesije, Radmila Stanjević, koja je ujedno i nosilac projekta na nivou opštinske vlasti, objašnjava da je kralj Petar Prvi svoje poslednje dane života, od 1919. do 1921. godine, skromno proživeo u ovoj vili što joj daje poseban značaj. Kraljeva kuća u ulici Vase Pelagića svojevremeno je pripadala predratnom trgovcu Živku Pavloviću, da bi je ondašnja država uzela u zakup za potrebe kralja.
Iako je palata odisala divnim sačuvanim tragovima, tada dominantnog stila secesije, njena unutrašnjost je oduvek bila veoma skromna, gledano bar iz ugla kraljevanja, ističe naša sagovornica. Naime, enterijer raskošnog zdanja na Senjaku oduvek je odisao skromnošću i bio je u potpunom skladu sa ličnošću kralja Petra.
Međutim, nije opština Savski venac jedina koja je imala ideju da ova vila postane institucija od posebnog značaja za državu. Naime, odmah posle smrti kralja Petra Prvog, tadašnja vlast odlučila je da zdanje na Senjaku proglasi spomen-kućom. Bela vila je otkupljena od vlasnika i ona je postojala kao muzej sve do 1941. godine, kada se nemačka komanda uselila u nju. Od tada počinju burna vremena za Spomen-kuću kralja Petra Prvog Karađorđevića.
Privlačna palata odolela je fašističkoj čizmi i nakon okončanja Drugog svetskog rata zapala u ruke komunističkoj vlasti koja nije bila baš naklonjena ovom zdanju i uspomenama koje je sa sobom nosila. Famoznim zakonom iz 1946. godine, kako nam dalje objašnjava naša sagovornica, Spomen-kuća postaje državni posed i u nju se useljavaju novi stanari koji, sudeći bar po zatečenom stanju, nisu bili baš uzorni domaćini. Prilikom sagledavanja imovinsko-pravnog statusa, Stanjevićeva je, kao vrsni advokat, saznala da su stanarska prava prestala da važe još 1977. godine, a kao što je dobro poznato stanarska prava su neprenosiva i ne mogu se naslediti. Opštinske vlasti su uspele da iz vile na Senjaku isele unuka nekadašnjeg nosioca stanarskog prava i kući je napokon vraćen davno oduzeti mir.
Bela palata, koja kod svakog prolaznika mami uzdahe i divljenje, sada je vlasništvo Republike Srbije, a zemljišno-knjižni korisnik je opština Savski venac.
– Mislim da je napokon došlo pravo vreme da otklonimo istorijsku nepravdu nanetu ovom zdanju. Mnogi su pokušavali da ovu stvar isteraju na čistac – kaže Radmila Stanjević kojoj je ovoga puta, uz mnogo problema i uloženog truda i stručne veštine, to najzad i pošlo za rukom.
Povodom inicijative da se obnovi muzej Kralja Petra Prvog Karađorđevića, SO Savski venac organizovaće 28. avgusta veliku svečanost sa bogatim kulturno-umetničkim programom u prelepoj vili na Senjaku.
– Opština želi da sarađuje sa svim nivoima vlasti. Apsolutno koordiniramo sa svim nadležnim institucijama, uključujući i Ministarstvo kulture Republike Srbije na čelu sa Miladinom Lukićem, zamenikom ministra kulture, Skupštinom grada Beograda, Istorijskim muzejom, Zavodom za zaštitu spomenika kulture i ostalim ustanovama – ističe naša sagovornica.
S obzirom na to što mali broj eksponata neće biti dovoljan da popuni muzejski prostor, nadležni razmišljaju i o tome da se i druge prostorije zdanja na Senjaku revitalizuju za organizovanje naučnih i kulturnih dešavanja.
– Muzej će jedino na taj način zaživeti i ponovo postati važna kulturna ustanova u gradu. Neophodno je da negujemo našu prošlost i baštinu – kaže na kraju sa puno entuzijazma Radmila Stanjević.
--------------------------------------------------------------------------
Tajni prolaz
Radmila Stanjević za "Politiku" otkriva podatak da je u kuhinji ovog zdanja postojao čak prolaz koji je vodio do nemačkog bunkera. Ovaj podatak još nije dovoljno istražen i upravo se radi na otkrivanju tajnih prolaza.
--------------------------------------------------------------------------
Kao horor film
Kada je naša sagovornica sa svojim saradnicima ušla u kuću zatekla je prizor kao iz horor filmova. Malo je reći da je kuća bila zapuštena. Iz zgrade je sve odneto, uključujući i sanitarije. Prema rečima Stanjevićeve, palata je sistematski uništavana od 1945. godine. Izgleda da je mnoge prošlost ove kuće zabolela. U želji da se obračuna sa prošlošću, uništena je većina kraljevih eksponata, uključujući i vredna umetnička dela. Veoma mali broj predmeta nalazi se u Istorijskom muzeju i u porodičnoj kući Karađorđevića na Oplencu.
Isidora Masniković
[objavljeno: 23.08.2006.]
