Izvor: Politika, 23.Maj.2009, 00:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Uzbudljiva završnica u Kanu
Izvrsni filmovi Mihaela Hanekea, Elije Sulejmana, Alena Renea i Gzavijea Đanolija uvrstili se među favorite
Kan – Pošto su protutnjale sve bučne i zvučne atrakcije i filmovi zbog kojih je Kan u šali dobio nadimak „krvavi festival”, u samoj završnici pojavila su se čak četiri izvrsna filma, iza kojih kao producenti ili koproducenti stoje Francuzi.
Jedan od njih je film „Divlje trave”, 87-godišnje rediteljske legende Alena >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << Renea, crna komedija o starijem, oženjenom muškarcu koji postaje opsednut ženom čiji je novčanik slučajno pronašao. Prvih sat vremena je pravo remek delo, romantična fantazija, varljivo jednostavan i elegantan film, sa „reneovskom” vizuelnošću zbog kojeg ga sa pravom nazivaju majstorom modernog filma. Negde pre kraj, nažalost i Rene i „Divlje trave” kao celina, plaćaju danak scenarističkom predlošku, noveli Kristijana Gailija „Incident”, na osnovu koje je ovaj film i nastao. Izvrsne uloge ponovo su podarili Reneovi glumački miljenici – Sabin Azema i Andre Dusolije.
Pravo malo iznenađenje priredio je i Gzavije Đanoli filmom „Na početku” (L’origine), o sitnom prevarantu puštenom iz zatvora, koji se u gradiću negde na severu Francuske lažno predstavlja kao izvođač gradnje lokalnog autoputa. Objavljuje početak radova, ubira provizije od kooperanata, dobavljača, prevoznika, čak i oformljava lažno gradilište. Đanoli kao da je snimao film u Srbiji, sve je poznato i prepoznatljivo i veoma uverljivo. Vrlo dobar film.
Među favorite u trci za „Zlatnu palmu” ponovo se uvrstio austrijski reditelj Mihael Haneke ( kanski Gran pri za „Pijanistkinju” i „Palma” za najbolju režiju za film „Skriveno”), koji je u francuskoj produkciji predstavio film „Bela traka”. Vizuelno, ovo je pravo remek delo crno-belog filma misterije. Iako radnje smeštene u epohu pred početak Prvog svetskog rata, propasti monarhije, jednog sveta i načina života, Hanekeov film je nemoguće odvojiti od sadašnjice. Trulež se kad-tad mora raspasti. Iza protestantskog reda i stega, kriju se represija, dvostruki moralni standardi, emotivno zlostavljanje i destrukcija. Milje kao stvoren za rađanje nacizma.
O svemu tome, kao narator i seoski hroničar, govori lokalni učitelj koji se priseća neobičnih događaja u selu, u kojem su u leto 1913. godine počele da se ređaju neobjašnjive nesreće. Požari, pogibije na radu, vešanje seljaka, pretučeno maloumno dete i sinčić grofa – vlasnika poseda na kojem seljaci žive. Selo je uznemireno ali, u njemu i dalje vlada apsolutna čistoća, red, disciplina, predani rad i besprekorna poslušnost. Bela traka na rukavima školske dece je tu upravo da ih stalno opominje na to. Svaki eventualni prekršaj ili neposlušnost, pokušaj osvajanja minimuma dečije slobode, kažnjava se teškim batinama. Međutim, jasno je da ta seoska deca imaju neki svoj tajni svet u kojem se ponašaju surovo, baš kao što su to naučili od odraslih. Jesu li ona i počinioci seoskih zločina? Haneke samo postavlja ovo pitanje, ne nudi odgovor. Na umetniku je da postavlja pitanja, a ne da na njih odgovara.
Hanekeova „Bela traka” je vizuelno impresivan film. Sve je u njemu dovedeno do savršenstva: režija, fotografija, gluma, ritam, muzika. Sto četrdeset i pet minuta proleti za tren. Da li će ga voleti članovi kanskog žirija? To uopšte nije važno. Ovo je veliki i značajan film i ako na njega naiđete, ne smete ga propustiti.
Nije za propuštanje ni novo delo palestinskog autora – pisca, scenariste, producenta i glumca Elije Sulejmana (Gran pri kanskog žirija za film „Božanska intervencija”). Ne pamtim da sam videla film u kojem se o sveukupnom stradanju jednog naroda govori u formi tako vrsno odmerene i elegantne komedije kakva je Sulejmanova „Vreme koje ostaje”.
Reč je o polubiografskom filmu koji prati život i stradanije autorove porodice od 1948. i proglašenja države Izrael na palestinskim teritorijama do današnjih dana, posvećen autorovom ocu i majci. Film sastavljen od četiri epizode, bazirane na očevom dnevniku i majčinim pismima članovima porodice koji su bili prinuđeni da napuste zemlju. Kombinujući intimna porodična sećanja sa portretom svakodnevnog života Palestinaca, koji kao manjina na sopstvenoj teritoriji žive kao „izraelski Arapi”, Sulejman gradi uzbudljivu, dirljivu i komičnu priču, punu sjajnih detalja i metafora. Scene skoka sa motkom preko betonskog zida kod Ramale ili izraelske tenkovske cevi koja prati kretanje mladića koji razgovara mobilnim telefonom, vrteći se gore-dole po ulici, antologijske su.
Tu je i „basterkitonovsko” lice samog Sulejmana (igra samog sebe), što ne progovara ništa. Njegovo ćutanje je subverzivno, ali nagoni i na smeh. Veliki omaž nemim filmovima i njihovim gegovima, ritmičnosti i brzini kretanja. Ozbiljan istorijski sadržaj, ali bez senzacionalizma. Politički film, ali u smislu da je politika u osetljivoj zoni kao što je Palestina, uobičajeni deo svakodnevnog života.
Elija Sulejman je ponovo pobrao velike simpatije filmske kritike i ovacije kanske publike. Njegov film se uvrstio u favorite. Ostaju još da se vide filmovi Gaspara Noea, Izabel Koiče i Cai Ming Lijanga. Sve opcije su još otvorene.
Dubravka Lakić
[objavljeno: 23/05/2009]
