Izvor: Politika, 18.Apr.2012, 16:01 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Umivanje Justinijane Prime
Navršilo se sto godina od početka iskopavanja na najvećem i najznačajnijem vizantijskom gradu u unutrašnjosti Balkana, Caričinom gradu
Leskovac – Ove godine obeležava se stogodišnjica početka iskopavanja na ostacima jednog od najvećih i najznačajnijih vizantijskih gradova u unutrašnjosti Balkana – Justinijani Primi, u narodu poznatom kao Caričin grad. Reč je o izuzetnom spomeniku antičke kulture, urbanizma i arhitekture.
Prvi opis ruševina ovog >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << grada dao je putopisac Mita Rakić 1880. godine u listu „Otadžbina” pod naslovom „Izgubljeni grad u dolini Puste reke”. Trag o postojanju grada na visoravni obrasloj šumama na ušću Svinjaričke i Caričinske reke ostavio je i Feliks Kanic u svojoj studiji „Srbija, zemlja i stanovništvo“. Značaj Caričinog grada prvi je uvideo Vladimir Petković, pomoćnik čuvara Narodnog muzeja u Beogradu, koji je u leto 1912. godine započeo iskopavanja na najvišoj koti grada. Sa otkrićem veličine grada, ostataka mozaika, motiva arhitektonske plastike, izneo je prve hipoteze da se radi o Justinijani Primi, gradu koji je podigao vizantijski car Justinijan Prvi (527–565), kako se pretpostavlja, u znak zahvalnosti prema kraju u kojem je rođen oko 485. godine kao Flavije Petar Sabatije.
Caričin grad je jedno od najznačajnijih arheoloških nalazišta, udaljeno sedam kilometara od Lebana, a tridesetak od Leskovca. Grad je bio crkveni, administrativni i vojni centar, sedište novoosnovane arhiepiskopije Justinijane Prime koja je imala jurisdikciju nad severnim Ilirikom, čime je pravo Soluna ograničeno na južne delove provincije. Pretpostavlja se da je život u gradu trajao kratko i da se ugasio u vreme cara Iraklija (610–641) kao posledica prodora Slovena.
Iako se radi o kulturnom dobru od izuzetnog značaja, koje se nalazi i na preliminarnoj listi Uneska kao svetska baština, mnogi se slažu da u srpskoj kulturi, turizmologiji i ekonomiji ovaj lokalitet nema mesto koje zaslužuje. Nema prave prezentacije koja bi privukla turiste, uz informacije o značaju ovog lokaliteta, kao što nema stalne čuvarske službe i adekvatne zaštite.
Caričin grad leži na blagim padinama koje se spuštaju od Radan planine ka leskovačkoj kotlini. Samo nalazište prostire se na platou od 42.000 kvadratnih metara. Istraživanja započeta u leto 1912. godine ubrzo su bila prekinuta zbog ratova. Nastavljena su 1936. godine pod pokroviteljstvom Srpske kraljevske akademije i Univerziteta Beograd, a prekinuta 1940. godine, pred izbijanje Drugog svetskog rata. Obnovljena su 1947. godine i trajala do 1970. a potom nastavljena 1975. godine kada su se našim arheolozima pridružili i francuski koji su u istraživačkim ekipama ostali sve do danas.
Povodom obeležavanja značajnog jubileja, u Lebanu i na lokalitetu Caričin grad biće organizovane mnogobrojne manifestacije, sa ciljem da se stvore bolji uslovi narednih istraživanja, kao i prezentacije lokaliteta u cilju ekonomskog i turističkog razvoja lebanske opštine. Iduće nedelje, tačan datum još nije određen, biće otvoren vizitorski centar „Teodora“, nazvan po Justinijanovoj supruzi, čija je izgradnja, uz podršku Ministarstva kulture, započeta pre sedamnaest godina. Ministarstvo kulture, informisanja i informacionog društva izdvojilo je prošle godine šest miliona dinara za završetak ovog objekta koji se prostire na 650 kvadratnih metara, ima devet soba, restoran i salu za sastanke. Kako je najavljeno, ove godine biće obezbeđeno još pet miliona dinara za konzervaciju nekoliko mozaika.
U lepom zdanju „Teodore“ biće otvorena izložba „Rimljani pred vratima“ čiji je organizator Turistička organizacija Lebana pod pokroviteljstvom Ministarstva kulture. U toku je postavljanje turističke signalizacije sa panoima na kojima će biti predstavljen nekadašnji izgled grada u 3D slikama. Posetioci će moći da dobiju informaciju o ovom lokalitetu, a planirano je i otvaranje radionice za izradu suvenira. Turistička organizacija opštine pripremila je zanimljiv projekat radionice za izradu suvenira na razbojima sa motivima Caričinog grada, u kojoj bi radile osobe sa invaliditetom.
Milan Momčilović
-----------------------------------------------------------
Ko je bio Justinijan
Imperator Justinijan poznat je kao poslednji rimski i prvi vizantijski car, imperator Istočnog rimskog carstva i pravoslavni teolog. Nastojao je da obnovi moć, veličinu i organizaciju Rimskog carstva koje je bilo rasparčano unutrašnjim trzavicama i upadima varvara, naroda koji su prodrli na teritoriju Zapadnog rimskog carstva. Ukinuo je sve nehrišćanske filozofske škole u Atini 529. godine, uključujući i Platonovu Akademiju. Sazvao je Peti vaseljenski sabor 553. godine u nameri da pomiri monofizite i pravoslavce. Podigao je dve najznačajnije hrišćanske crkve – Svetu Sofiju u Konstantinopolju i Svetog Vitalija u Raveni. Obnovio je mnoge drevne gradove, kao što su Romulijana, Sirmijum i Singidunum.
objavljeno: 18.04.2012
