Izvor: Politika, 24.Avg.2014, 23:06 (ažurirano 02.Apr.2020.)
U predvečerje Velikog rata
Predstava „Front” bavi se složenostima ratovanja na Zapadnom frontu, iz četiri različite perspektive, na nemačkom, flamanskom, engleskom i francuskom jeziku
Od našeg specijalnog izveštača
Edinburg – Edinburškiinternacionalni festival, koji se ove godine održava od 8. do 31. avgusta, u dobroj meri posvećen je stogodišnjici Velikog rata, kao i brojni drugi kulturni događaji u svetu. Vođen Kamijevom idejom da „sudbina umetnika nije u službi >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << onih koji stvaraju istoriju, već onih koji su njene žrtve”, Džonatan Mils, direktor festivala, osmislio je respektabilan program koji tradicionalno uključuje vrhunska umetnička dela iz oblasti umetničke muzike, opere, plesa, pozorišta. Edinburški festival je osnovan 1947. godine, u blizini iskustva Drugog svetskog rata, te je tada bio osmišljen kao platforma osnaživanja ljudskog duha, kroz lepotu umetnosti, kao alternativi silama destrukcije. Segment ovogodišnjeg programa koji je posvećen preispitivanjima uzroka i posledica Prvog svetskog rata, tematski je donekle pozicioniran u okviru tog početnog tematskog fokusa, istraživanja odnosa između destruktivnosti i kreativnosti, odnosno stvaralaštva kao načina preživljavanja u uslovima poražavajućih razaranja.
U okviru pozorišnog programa, do sada je prikazano nekoliko zapaženih ostvarenja. Veliko interesovanje je izazvala svetska premijera predstave „Rat” ruskog reditelja Vladimira Pankova, koprodukcija Internacionalnog festivala Čehova i Edinburškog festivala. U ovoj visokoestetizovanoj predstavi, scenski izraz je više koncentrisan na formu, na sadejstvo muzike, pokreta i ritma, nego na sadržaj koji je u dobroj meri ugušen stilom – radnja se dešava u predvečerje Velikog rata, među mladim ljudima, ljubiteljima umetnosti.
Osim preispitivanja rata, ove godine je u centru interesovanja i tema potencijalne nezavisnosti Škotske, pa je sa time u vezi najznačajniji projekat trilogija Rone Munro, „Drame o Džejmsima”. Pod uticajem Šekspirovih istorijskih drama, Munro je napisala tri komada o kraljevima iz loze Stjuart koji su vladali Škotskom u burnom petnaestom veku – „Džejms I“, gde je ispisana istorija o kralju koji je sa trinaest godina zavšrio u engleskom zatvoru, „Džejms II“ čiji je protagonista postao (marionetski) kralj Škotske sa osam godina, i „Džejms III“ o kralju koji je bio harizmatičan i nepredvidiv. Posebno je zanimljivo to što je ova trilogija koprodukcija Nacionalnog teatra Škotske i Nacionalnog teatra Velike Britanije sa bazom u Londonu, što se može shvatiti kao znak simboličke podrške održavanju zajednice Škotske i Engleske. Treba pomenuti i to da se Rona Munro u trilogiji ne određuje eksplicitno ni za ni protiv odvajanja Škotske iz Velike Britanije.
Izuzetno interesovanje je izazvala i edinburška premijera predstave „Front”, na sceni pozorišta „Royal Lyceum”, belgijskog reditelja Luka Persevala, koprodukcija Talija teatra iz Hamburga i pozorišta NT iz Genta. Utvrđen kao „polifonija na četiri jezika”, „Front” se bavi složenostima ratovanja na Zapadnom frontu, iz četiri različite perspektive, na nemačkom, flamanskom, engleskom i francuskom jeziku. Između ostalog fleksibilno bazirana na Remarkovom romanu „Na zapadu ništa novo” (1927), kao i na antiratnom delu Anrija Barbisa „Pod vatrom” (1917), predstava Luka Persevala je delo izvanredne glumačke preciznosti i opčinjavajuće atmosfere.
„Front” izvodi jedanaest glumaca koji potpuno hipnotički, u elegantnom, ritualnom miru, iznose različite fragmente tekstova o užasima stradanja u Velikom ratu, ali i o istovremenoj neophodnosti da se u svakom paklu pronađe lepota i smisao preživljavanja. U vezi sa time, scenski jezik je kontrastno sagrađen na realističkim, mučnim opisima patnji, u koje udaraju snažni poetski prizori, od nežnih ženskih vokala, preko plesnih scena, do suptilnih video projekcija mirne, elementarne lepote prirode, poput padanja snega. Video projekcije ne donose samo utešne slike istrgnute iz prirode, već i potresne dokumentarističke fotografije iz rata, iznurena i prestravljena lica koja pojačavaju intenzitet napetosti igre (video dizajn Filip Busman).
Predstava „Front” biće prikazana na predstojećem Bitefu, pa će i naša publika imati prilike da se uveri u disciplinovanost igre ovih glumaca i specifičnu poetsku snagu rediteljskog rukopisa Luka Persevala.
Ana Tasić
objavljeno: 25.08.2014.
