Izvor: Politika, 16.Nov.2011, 23:01   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Tito i Goli otok u „Prokletoj avliji”

U godini kada se obeležava pola veka od Andrićevog dobijanja Nobelove nagrade, izdavačka kuća „Arhipelag” iz Beograda objavila je studiju Tihomira Brajovića: „Fikcija i moć” (Ogledi o subverzivnoj imaginaciji Ive Andrića).

Knjiga Tihomira Brajovića „Fikcija i moć”, ističe Gojko Božović, donosi novo tumačenje književnosti Ive Andrića.U pet ogleda o subverzivnoj imaginaciji Ive Andrića, pri tome spregnutih u jednu teorijsku, književnoistorijsku i metodološku >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << celinu, autor pokazuje kako je ovaj pisac u svojim istorijskim romanima i hronikalnim pričama bio i svedok vremena u kojem je napisao dela za koja je dobio Nobelovu nagradu za književnost. Ovaj Andrićev subverzivni pristup u pripovedanju, prema Brajoviću, posebno je vidljiv u pojedinim pričama i u svim piščevim romanima pisanim posle Drugog svetskog rata.Brajović na upečatljiv način pokazuje kako se u Andrićevim knjigama, pogotovu u romanima „Prokleta avlija”i „Omerpaša Latas” ili u jednoj od najboljih piščevih proza „Priča o vezirovom slonu”,uspostavlja uzbudljiv odnos priče i moći. Andrićeva priča ne govori samo o moći, ona je preispituje i razlaže prikazujući i njena strašna svojstva, i njena ograničenja i nedovoljnosti, i njeno gubljenje temelja održivosti u modernim vremenima.

Polazeći od istorije, dodaje Božović, Andrić i te kako govori o svojoj savremenosti, otkrivajući kako je moć vrlo često fiktivna, a subjekt moći ispražnjen. Andrićeve velike proze iznutra sagledavaju kako moć i u istorijskom i u modernom vremenu gubi na snazi i stabilnosti. Moć se prazni, nekada ostajući samo ljuštura bez smisla i sadržaja, a nekada iznova i neprestano mora da se samodokazuje, čime, zapravo, samu sebe suštinski samoosporava.Knjiga „Fikcija i moć”predstavlja subverzivnog Andrića kao liberalnog ironičara u senci etabliranog pisca. Ako je tom senkom Andrić u vremenima totalitarnog komunizma štitio i sebe i svoje delo, u samom delu se otvaraju vidici i slojevi u kojima se otkriva snaga piščevog suštinski modernog razumevanja moći, politike i sile. Otuda odnos priče i moći u Andrićevoj književnosti opisuje krug od „fikcije istoričnosti do političnosti fikcije, i natrag”. Zagonetka – da li se u Omerpaši Latasu može prepoznati Tito ili da li se u „Prokletoj avliji” može prepoznati Goli otok– ostaje i dalje.

Uz napomenu da je reč o ličnom doživljaju Andrića, Tihomir Brajović kaže da je knjiga „Fikcija i moć”, na neki način, nastavak njegove studije „Zaborav i ponavljanje” (Ambivalentno lice moderniteta u romanu „Na Drini ćuprija”(2009). U prvom eseju nove knjige – „Pripovedanje i moć: od fikcije istoričnosti do političnosti fikcije, i natrag” autor analizira romane „Na Drini ćuprija” i „Travnička hronika”, a onda slede eseji o delima: „Priča o vezirovom slonu”, „Prokleta avlija” i „Omerpaša Latas”. Andrićeva dela jesu subverzivna i u onom širem, civilizacijsko-epohalnom kontekstu i značenju reči, koje se proteže sve do naših dana, upravo zahvaljujući svom liberalnom ironizmu koji stavlja na probu i dovodi u pitanje održivost glavnih kulturnih, ideoloških i političkih koncepata na kojima, u izvesnom smislu, počiva evropski svet modernog i savremenog doba.

Z. R.

objavljeno: 17.11.2011

Nastavak na Politika...