Izvor: Politika, 19.Nov.2010, 23:43 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Tatjana Rosić: Hamletovski dijalog
Književna kritičarka Tatjana Rosić, koja je doktorirala na temu „Figura oca kao figura odsustva u srpskom romanu 20. veka”, primećuje da već na samom početku 20. veka u srpskoj književnosti dolazi do jasne poetičke konfrontacije između dve grupe romana koji su opsesivno posvećeni temi odnosa oca i sina. Ta se konfrontacija, kaže, produbljuje i jasno uočava i u drugoj polovini 20. veka kao i u tekućoj književnoj produkciji.
– Prvoj grupi tako pripadaju romani Sa silama >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << nemerljivim Rastka Petrovića i Očevi i oci Slobodana Selenića, fokusirani na temu sinoubistva a drugoj romani Dnevnik o Čarnojeviću Miloša Crnjanskog, Bašta, pepeo i Peščanik Danila Kiša, Cink Davida Albaharija i Dekartova smrt Radomira Konstantinovića, fokusirani na temu odsutnog ili mrtvog oca. Romani iz prve grupe demonstriraju nasilnost patrijarhalnog simboličkog poretka, pri čemu ideologija snažnog oca izaziva stradanje sina, koji ne uspeva da odgovori na izazove nove situacije u kojoj se našao: dominantni otac štiti zahteve patrijarhata koje srpska kultura postavlja sinu kao nasledniku tradicije i loze dok sin podsvesno odbija da te zahteve prihvati zdravo za gotovo ali izbegava otvoreno preispitivanje zadaterodne uloge. Najznačajnijiromani iz ove grupe (Bašta, pepeo, Cink i Dekartova smrt) ispripovedani su u autobiografskom prvom licu od strane sina koji, u naporu halucinantnog dočaravanja figure odsutnog/mrtvog oca, aktivira i svu halucinantnost simboličkog poretka patrijarhata, kao i sopstvene narativne pozicije. Odsutni otac je dramatična figura kojom sin-narator označava pokušaj novog tumačenja patrijarhalne tradicije zapadnog mišljenja i pisanja. U tom pokušaju prihvatanje simboličkog nasilja patrijarhata prepliće se sa njegovim odbijanjem – sin ovoga puta artikuliše svoje oklevanje i oprez pri prihvatanju zadate rodne uloge, otvara hamletovski dijalog sa odsutnim ocem i objavljuje novu poziciju maskuliniteta u srpskoj kulturi.
Kako navodi, četiri ključne figure očevog odsustva u srpskom romanu20.veka su figura smrti, figura stranca, figura zakonodavca tj. onostranog posednika jezika i figura metanarativnosti – te figure na različite načine dovode u pitanje tradicionalna žanrovska određenja romana u pomenutim delima. Kao autobiografska figura otac, prikazan iz perspektive sina, svedoči o kompleksnoj istorijskoj i porodičnoj prošlosti balkanskog sećanja. Kao autopoetička figura otac, međutim, otkriva kako pokušaj naratora, dakle sina, da napiše priču oprošlosti, sećanju i identitetu, postaje mesto pisanja/čitanja jedne drugačije, polemičke sigurno, istorije srpskog romana.
objavljeno: 20.11.2010.
