Izvor: Politika, 06.Avg.2009, 23:10 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Sve, sve, ali zanat
U Etnografskom muzeju u Beogradu u toku je zanimljiva izložba eksponata zaboravljenih, najstarijih srpskih zanata
Viševekovne veštine starih srpskih zanatlija gotovo potpuno su se, sigurno i polako, preselile u zonu zaborava. Zanimljivi alati i autentični proizvodi vrednih drvodelja, kovača i potkivača, tufegdžija i puškara, voskara i omiljenih lecedera su nam, na žalost, vrlo retko neposredno dostupni. Izgleda da su živopisni svetovi majstora i njihovih kalfi, kao i >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << uzbudljive sudbine srčanih kazandžija i preciznih abadžija, šnajdera, opančara i obućara ostali u prošlosti... i, ponegde, u pripovetkama srpskog realizma čuvenog Laze Lazarevića, Sime Matavulja, Bore Stankovića...
Da, ipak, ne bi bilo u potpunosti baš tako potrudili su se zajedničkim snagama etnolog i antropolog Ranko Barišić, muzejski savetnik Etnografskog muzeja u Beogradu, i Mirjana Teofilović-Todorović, istoričarka umetnosti i kustos Zavičajnog muzeja u Jagodini. Oni su autori upravo otvorene izložbe esnafskih pisama i alata zanatlija iz 19. i prve polovine 20. veka, pod nazivom „Sve, sve, ali zanat”, koju će prestonička publika u Etnografskom muzeju u Beogradu (Studentski trg 13) moći da pogleda do 16. avgusta.
Naime, nekadašnji šegrti i kalfe mogli su da poseduju samostalnu zanatsku radnju, ali samo pod određenim uslovima. Oni su morali da poseduju potrebne alate, prostor, početni kapital i određena umeća, nakon čega bi dobili majstorska pisma kojima bi sve to bilo potvrđeno.
Prema rečima muzejskog savetnika Etnografskog muzeja Ranka Barišića, izložba obuhvata najveću kolekciju esnafskih, majstorskih i kalfenskih pisama u našoj zemlji, iz zbirke Zavičajnog muzeja iz Jagodine. Zbirka je sastavljena od 10 esnafskih, 14 kalfenskih i 18 majstorskih pisama koje je muzejski savetnik Zavičajnog muzeja iz Jagodine, Miodrag Aleksić, strpljivo prikupljao u periodu od 1976. do 1989. godine. Najstarije kalfensko pismo datirano je u 1861. godinu, i pripadalo je izvesnom Stepanu Stojadinoviću, koji je polagao ispit iz terzijskog zanata, dok je najmlađe pismo kobasičarskog zanata izdato Ljubomiru D. Laziću 1942. godine. Ova pisma su godinama prikupljana po starim tavanima, podrumima, zatvorenim zanatskim radnjama, od potomaka starih zanatlija iz Pomoravskog okruga i, kako ocenjuje Ranko Barišić, predstavljaju svedočanstvo o važnom periodu naše istorije, kada se značajno razvijalo zanatstvo, ali i srpsko društvo u celini.
Iako su pisma prvobitno bila u izuzetno lošem stanju, zaboravljena, prašnjava i iscepana, Ministarstvo kulture Srbije je prošle godine izdvojilo 200.000 dinara za njihovu konzervaciju i potpunu muzeološku obradu. Ona su sada izuzetno bogatog kolorita, sa brojnim vinjetama na kojima su simboli svih aktuelnih zanata koji su tada bili rasprostranjeni u Srbiji, i najčešće sa Merkurom, božanstvom iz rimske mitologije na vrhu, koji je predstavljen sa pismom u rukama, simbolom sreće zanatlije koji je pismo zaslužio.
Pored pisama, kojima je krunisan rad u brojnim zanatskim radionicama i koja su oslikavali poznati slikari, poput Uroša Predića, postavka ove izložbe dopunjena je i ručno izrađivanim alatima iz 19. i prve polovine 20. veka, korišćenim u obućarskom, opančarskom, abadžijskom, tufegdžijsko-puškarskom, voskarsko-lecederskom, kovačko-potkivačkom i drvodeljskom zanatu. Oko stotinu ovih eksponata pripada Etnografskom muzeju a, prema rečima Ranka Barišića, njih su stari majstori često poklanjali svojim mladim majstorima, čime su dodatno pomagali tek stasale zanatlije koje bi potom krenule sa sopstvenom zanatskom proizvodnjom.
Vredni eksponati, stara pisma i alati neobičnog izgleda, spaseni u poslednji čas i izneseni na svetlost dana, sigurni smo, obradovaće beogradsku publiku. Ne bi bilo zgoreg podsetiti, kako napominje na samom kraju naš sagovornik, da je uvođenjem fiskalnih kasa trenutno zatvoreno preko 70 odsto preostalih starih zanatskih radnji u Srbiji, čime su i stari zanati u potpunosti uništeni.
M. Andrijašević
[objavljeno: 07/08/2009]
