Izvor: Politika, 10.Avg.2011, 12:56 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Surovi šarm nemačke renesanse
Specijalno za „Politiku”
Beč – Muzej istorije umetnosti (KHM) do 4. septembra je na tragu najslavnijih nemačkih portretista petnaestog veka – Albrehta Direra, Lukasa Kranaha i Hansa Holbajna mlađeg – kao vesnika novog doba u kome se nemačka renesansa rađa iz jedne praktično sasvim jalove prošlosti. Izložba pokazuje nesvakidašnji slučaj nemačkog portretnog slikarstva koje od 1470. nenadano lansira nekoliko izvanrednih umetnika koji konačno mogu da pariraju >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << flamanskim i italijanskim slikarima.
Izloženo je 140 remek-dela iz doba Direra od kojih jedan deo potiče iz riznice KHM-a, a ostatak čine pozajmice iz četrdeset svetskih kolekcija i muzeja – Metropolitena, Britanskog muzeja, madridskog Tisen-Bornemise... Uz klasična ulja na platnu, prisutne su i skulpture, grafike i medaljoni koji svedoče o umetničkim trendovima petnaestovekovne Nemačke.
Reč je o delima koja su nastajala u trenutku promena u strukturi evropskog društva i samim tim i u opštem odnosu prema portretnom slikarstvu. Građanska klasa se uspinje na ekonomskoj lestvici i u težnji za socijalnim prestižom počinje da angažuje umetnike za izradu porodičnih portreta. Akcenat je na mimici lica, na „otmenosti pogleda”, ali i na detaljima koji bi ukazali na prefinjenost dotične persone.
Glavna uloga portreta je da dokumentuje uspon građanske klase, sklapanje braka ili raskoš koju u poznim godinama uživa hranilac familije. Na portretima, detaljima poput kragni ili dugmadi na odori se poklanja velika pažnja, a prestižni status najviše pokazuje ukus za šešire kod gospode, kao i kapice i ukrase za glavu kod dama. Pater familijasu je davano mesto na počasnoj levoj strani slikarskog platna, rezervisanoj za važne persone.
Kranahove „Tri devojke”, copyright Kunsthistorisches Museum, Wien
Pitanje autentičnosti evropskog portreta ranog XV veka, čiji su primarni naručioci i dalje plemići ostaje otvoreno, iako je naklonost detalju – na primer, strukturi tekstila i naborima pri njihovom padu, dizajnu nakita, oblikovanju frizura, sjaju ili mat zasićenosti kože mogla biti znak da su se slikari trudili da ostaju verni istini.
S druge strane, poznato nam je da se od slikara očekivalo da pokažu izvesno poštovanje prema plemstvu. Male kozmetičke popravke karakternih crta lica, kojoj su bili skloni flamanski majstori, izostaju međutim kod nemačkih umetnika. U slučaju tri glavna imena nemačke renesanse kojima je posvećena izložba u KHM-u nedoumice po pitanju verodostojnosti portreta se, na osnovu mnogobrojnih dokaza, gube.
Proučavajući, na primer, Direrov portret cara Maksimilijana I (1519) sumnje u falsifikat fizionomije se gube, jer u sivilu imperatorove kože i iskrivljenosti nosa nema ničeg laskavog. Albreht Direr (1471-1528), najveći umetnik nemačke renesanse, pravi brojne portrete među kojima izdvajamo: „Bistu jedne mlade Venecijanke” (1501) i crtež „Portret jednog osamnaestogodišnjeg mladića” (1503) čije su asimetrične crte lica prikazane do savršenstva.
Brutalna autentičnost je očigledna u platnu Kranaha Starijeg (1472-1553) koje prikazuje kneza Fridriha Mudrog u lovu na jelena (1529) kao nezgrapnog i trapavog čoveka.
Luka Kranah koji na knežev poziv dolazi u Vitenberg 1504, jedan je od glavnih majstora nemačke umetnosti reformacije. Kao zagriženi luterovac i reformatorov lični prijatelj, oslikava portrete svih važnih klerika reformatorske crkve i kneževa iz saksonskih kuća u naturalističkom stilu.
Sposobnost Hansa Holbajna mlađeg (1497-1543) da izrazi narav svojih modela dopala se engleskom vladaru Henriju VIII, koji je 1532. angažovao nemačkog majstora kao dvorskog slikara.
Jedna od prvih narudžbina koje mu dodeljuje je portret Džejn Simor, prema čijoj fizionomiji Holbajn takođe ne pokazuje veliku milost. Za nekoliko godina koliko je boravio na engleskom dvoru, Holbajn je naslikao veliki broj portreta, a najpoznatiji će ostati portret kralja sa licem sladostrasnika u odori od zlatnog brokata.
Marina Rihter
objavljeno: 10.08.2011.
