Izvor: Blic, 20.Sep.2006, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Suptilne žaoke
Suptilne žaoke
Ako se i za koga može reći da se u srpskoj intelektualnoj sredini prve polovine XX veka s punim pravom visoko kotirao, to je Beta Vukanović, čiji jedan deo opusa - karikature - imamo priliku da vidimo do 24. septembra (u okviru manifestacije Dani srpske baštine) svakog dana od 17 do 18 sati u kući porodice Veljković (Birčaninova br. 21).
Ostavština Bete Vukanović (Bamberg, 1872 - Beograd, 1972) broji više stotina predela, portreta, aktova... >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << Opredeljena za impresionizam, vodeći pravac njene mladosti i likovnog obrazovanja u Minhenu (gde je upoznala Ristu Vukanovića) i Parizu, Beta je i u karikaturi ostavila snažan pečat, pogotovo kada se ima na umu da ih je često radila u akvarelu, što znači u brzoj tehnici koja ne trpi greške i podrazumeva sokolovo oko.
Počela je da ih radi još kao devojčica, u školi, i pored opomena. Nastavila je da ih crta i došavši u Srbiju s mužem, kolegom Ristom Vukanovićem pod ruku, u zemlju seljaka gde se za karikaturu čulo tek 1910. godine na četvrtoj izložbi najstarijeg srpskog umetničkog udruženja 'Lada' čiji je i sama bila jedan od osnivača.
Na toj izložbi, saznajemo od Vere Ristić, muzejskog savetnika, bilo je izloženo čak 60 Betinih karikatura. One su sada pred nama ljubaznošću Katarine Veljković, koja ih je nasledila dobar deo, budući da su njeni preci bili zaštitnici umetnika (Beti su čak ustupili atelje u Krunskoj ulici gde su se sastajali Uroš Predić, Paja Jovanović, Nadežda Petrović...), i zalaganjem kustosa Narodnog muzeja Gordane Stanišić koja vodi zbirku crteža i grafika.
Vanredna moć zapažanja, siguran crtež, osteljivost za boju, a nadasve uočavanje ličnih karakteristika viđenih građana, njenih savremenika i smešnih prizora sa balova ('Veliki i mali', 'Valcer'), plene pažnju suptilnom žaokom koja sa njih provejava. Poneko bi se na Betu ljutio zbog toga što je umela da ih potrefi u žicu (kao recimo na karikaturi Svetislava Petrovića Žolike (filmskog glumca) kojoj je dala naziv 'Oće-neće'. Ipak, bilo je više onih koji bi se i sami smejali njenim britkim 'komentarima'.
Beta Vukanović je za sobom ostavila stotinu karikatura tada aktuelnih ličnosti sa srpske političke i umetničke scene, kao što su ministri Momčilo Ninčić, Lazar Paču i Svetozar Pribičević, kritičar Bogdan Popović, general Jurišić-Šturm, premijer Slobodan Jovanović, najveći dobrotvor Beogradskog univerziteta, trgovac Luka Ćelović, književnik Ivo Vojnović... Vera Ristić napominje da je 'u literaturi zabeležno da su vlasnici dve najveće kolekcije njenih karikatura bili Kralj Petar I i porodica Veljković (čiji je rodonačelnik Jovan, sin Veljka Paraćinskog, jedan od vođa ustanka pod Karađorđem)... Sudbina kraljeve kolekcije do danas je nepoznata, a deo kolekcije porodice Veljković javnosti je pružena prilika da vidi tačno na stotu godišnjicu od priređivanja prve izložbe Društva srpskih umetnika ‘Lada’.'
Milena Marjanović
