Izvor: Blic, 13.Jul.2009, 06:15 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Srpska heroina novog doba
Povodom proslave 125. godišnjice, Narodna banka Srbije priredila je u holu centralne banke na Slaviji izložbu prve srpske slikarke Katarine Ivanović. Ovim lepim gestom, međutim, nije samo skrenula pažnju na svoj jubilej i na izuzetno blago pohranjeno u Narodnom muzeju (koje, nažalost, skoro deceniju ne možemo da vidimo!) odakle potiče čak deset izloženih slika, već i na činjenicu da je iako mala srpska građanska zajednica krajem pretprošlog veka iznedrila prvu ženu akademika. >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic <<
Katarina Ivanović (1811-1882) rođena je u porodici srpskog građevinskog preduzimača u Vespremu. Detinjstvo je provela u Stonom Beogradu (Šekesfehervar) u maloj srpskoj zajednici koja se opirala gubljenju nacionalnog identiteta. Slikarstvo je počela da uči zahvaljujući novčanoj pomoći trgovca Đorđa Stankovića u peštanskom ateljeu Jožefa Peškog. Kasnije je njen dar za likovnu umetnost uočila i mađarska grofica Čaki koja joj je omogućila da studije nastavi na Bečkoj akademiji, na upravo otvorenom odeljenju za devojke. Mada je slabo znala maternji jezik, Srbi u Beču je toplo primaju, a Sima Milutinović Sarajlija joj 1837. posvećuje spev „Trojesestarstvo”. Sledi njen kratak boravak u Beogradu, zatim u Parizu i Zagrebu, putovanja po Holandiji i Italiji gde je učila gledajući stare majstore i, pred kraj života, povratak u Stoni Beograd gde je živela i radila sve do svoje smrti.
Katarina Ivanović je uglavnom slikala portrete, žanr-kompozicije i mrtvu prirodu. Među slikama nastalim tokom perioda buđenja i jačanja nacionalne svesti i romantičarskog pokreta u kulturi, rađenih u najboljem duhu tada vladajućeg bidermajer stila, nalaze se dela „Italijanski vinogradar”, portreti cara Ferdinanda V Habzburškog (sada pri Mađarskoj akademiji nauka), Perside Karađorđević, Stevana Knićanina, Sime Milutinovića Sarajlije, „Grožđe” i „Dečak sa sokolom”. Katarina Ivanović je naslikala samo 48 slika (od kojih je deset izgubljeno). Njene ambicije i nada da će u zemlji svojih predaka po narudžbini slikati velike istorijske kompozicije, nisu se ispunile.
„Ivanovićeva je za vreme boravka u Beogradu naslikala dva portreta knjeginje Perside, supruge kneza Aleksandra Karađorđevića, ali izgleda da njene veze sa vladajućom srpskom kneževskom porodicom nisu bile bliske. O tome svedoči jedna epizoda koju je zabeležila Milica Stojadinović Srpkinja. Ukazujući na težak položaj umetnica u srpskoj sredini, ona navodi primer Katarine Ivanović: 'Čitam pre za neku nemačku spisateljku, kako ju je jedna kneginja za družbenicu sebi uzela, i pri najsjajnijim društvima odlikovala, a za našu Katarinu Ivanović pripovedaju kako je jedanput jednu veliku srpsku gospođu portretirala, udari kiša, ova je ni svoji kola ne udostoji, no je po kiši i po blatu, peške do svog stana ići morala’”, navodi prof. Miroslav Timotijević u knjizi „Katarina Ivanović”, u ediciji „Žene u srpskoj umetnosti”.
Ipak, kult Katarine Ivanović kao nacionalne junakinje novog doba je stvoren. Duguje se pesniku Simi Milutinoviću Sarajliji i peštanskom publicisti Teodoru Pavloviću. Sarajlija mladu slikarku naziva „Serb-djevojkom kist vladati vještom”, a njen bliski prijatelj Pavlović, urednik „Srpskog narodnog lista” i jedan od osnivača Matice srpske, štampa slikarkinu idealizovanu biografiju u kojoj ističe lepotu mlade umetnice, dovodeći je u vezu sa njenim moralnim vrlinama. Nova nacionalna uzdanica se uživljava u ulogu rodoljubive slikarke što joj u potpunosti uobličava lični život. Ne mogavši da svojom ljubavlju prema otadžbini natkrili razočaranost i neshvaćenost kod rodoljubaca u srpskoj prestonici, slikarka se posle samo godinu dana vraća u Stoni Beograd, gde marljivo nastavlja da radi kao otmena usamljenica.
Tek četvrt veka kasnije, na predlog dr Nikole Krstića, Srpsko učeno društvo (kasnije Srpska akademija nauka i umetnosti) 1873. godine upućuje poziv Katarini Ivanović da nacionalnom hramu umetnosti ustupi zbirku svojih slika. Bio je to početak vraćanja gotovo zaboravljene slikarke u srpski umetnički panteon.
Zakasnele počasti našoj umetnici, međutim, ovim se ne iscrpljuju. Na zvanično obaveštenje da je jednoglasno izabrana za počasnu članicu Srpskog učenog društva, Katarina Ivanović 1880. godine ne samo da odgovara pismom u kojem dirljivo priznaje da se nije mogla zadržati suza umiljenija već zaveštava prestonici mlade srpske države sav svoj preostali sačuvani opus. Po vesti o njenoj smrti, u beogradskom Narodnom muzeju postavlja se izložba sa 23 slikarkina zaveštana dela, ujedno i prva u nas organizovana u slavu nekog preminulog umetnika, za čiji „Autoportret” u Enciklopediji „Larus” piše da je remek-delo srpskog slikarstva XIX veka, a naslikala ga je još za vreme studija.
Izložba traje do 30. septembra
U holu NBS izložba slika Katarine Ivanović se može pogledati do 30. septembra, radnim danom od 12 do 19.30. Izloženo je 18 slika od kojih je deset iz zbirke Narodnog muzeja u Beogradu, četiri iz Galerije Matice srpske u Novom Sadu, a još četiri iz Mađarske koje do sada nisu izlagane u Srbiji.
