Izvor: Blic, 18.Jun.2009, 06:10 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Slikarska zvezda čitava dva veka
Vršac - „Neka nejasna želja da postanem slikar i izradim žive slike rodila se u meni pre nego što sam naučio pisati i čitati. A ta želja rasla je sa mnom dok, najposle, nisam uvideo da moram početi sa crtanjem. To je bio početak moje umetničke karijere, a crkva je bila moj prvi učitelj...” Ovako je, između ostalog, u svojim memoarima zapisao slikar Paja Jovanović (1859-1957), čiji je jubilej (150 godina od rođenja) počeo preksinoć izložbom 25 dela u Gradskom muzeju >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << Vršca i sećanjem na umetnika u Apoteci na stepenicama, zgradi barokno-klasicističkog stila, gde centralno mesto zauzima čuveni „Vršački triptih”. Izložbu su priredili kustosi Petar Petrović i Dragana Kuručev, a otvorio ju je prof. Miodrag Jovanović u prisustvu episkopa banatskog Nikanora, ministra kulture Nebojše Bradića, pokrovitelja jubileja i pokrajinskog sekretara za kulturu Milorada Đurića.
Paja Jovanović (1959-1957)
- Slikar ljudi i običaja Balkana, Pavle Paja Jovanović je slavu i popularnost stekao vrlo rano, ne navršivši tridesetu. Dovoljno je pomenuti da je član Srpske kraljevske akademije postao sa svega dvadeset devet godina, da je međunarodna priznanja sticao u umetničkim metropolama poput Beča, Londona, Minhena i Pariza - kaže viši kutos Narodnog muzeja u Beogradu Petar Petrović.
Paja Jovanović je u šesnaestoj upisao Bečku akademiju. Iako je njegov otac lepo zarađivao kao fotograf, nije mogao da pokrije troškove inače skromnog sinovljevog života u austrougarskoj prestonici. Srećom, talentovani student uspeo je da dobije stipendiju Matice srpske (35 forinti mesečno), a potom 1882. nagradu Akademije za najuspešniji studentski rad (sliku „Ranjeni Crnogorac”), koja mu je pak donela redovnu isplatu stipendije iz ličnog fonda cara Franje Josifa. U Jovanovićevim memoarskim zapisima stoji i da mu je njegov galerista u Londonu, kome ga je preporučio prof. Leopold Karl Miler, mladom slikaru odmah otvorio bankovni račun, obezbedio mu prostran atelje s baštom, poslugu i sve uslove za nesmetani rad. Trebalo je samo da slika i gotova dela dostavi Galeriji „Frenč”, u kojoj su posebno na ceni bili orijentalni motivi.
Slikajući žanr-scene iz života ljudi Balkana i Orijenta, Paja Jovanović je, koliko zahvaljujući nesumnjivom daru i velikom radu toliko i probuđenom interesovanju Evrope XIX veka za Orijent, brzo stekao mnogo poklonika širom sveta. Kada se kao umetnik potvrdio u Evropi, bio je primljen i kod nas. U jesen 1893, povodom proglašenja za stalnog člana Srpske kraljevske akademije, priredio je i prvu izložbu u Beogradu, u skupštinskoj sali Velike škole u Kapetan-Mišinom zdanju, beleži Petrović u katalogu.
Žanr scenama iz života balkanskih naroda, posebno istorijskim kompozicijama „Takovski ustanak”, „Seoba Srba”, „Krunisanje cara Dušana” i „Ženidba cara Dušana”, Paja Jovanović je učinio sve što je jedan umetnik mogao da učini na polju vaspitavanja i podizanja nacionalne svesti u godinama pre balkanskih ratova i Prvog svetskog rata. Godine 1902, na vrhuncu slave, putuje u Ameriku, a po povratku se potpuno okreće portretnom slikarstvu. U galeriji Jovanovićevih portreta koje je slikar prof. Aleksa Čelebonović okarakterisao kao „ulepšani svet buržoaskog realizma” nalaze se: kralj Aleksandar, kraljica Marija, grof Bogdan Dunđerski, vožd Karađorđe, sveti Stefan Dečanski...
Ekskluzivno: skice iz Egipta
Paja Jovanović je za svog osebujnog i plodnog života naslikao i nacrtao oko četiri hiljade dela. Samo deset odsto njegovog opusa nalazi se u Srbiji. Popularan širom Evrope, posebno prepoznatljiv po orijentalnim motivima, Jovanović je i dan-danas naš najcenjeniji slikar na svetskim aukcijama. U godini jubileja imaćemo ekskluzivnu priliku da vidimo jednu od njegovih slika iz tzv. egipatskog ciklusa. Slika će nam stići iz Londona od jednog kolekcionara poreklom Egipćanina, saznaje „Blic” nezvanično.
Istorija „Vršačkog triptiha”
- Paja Jovanović je pokušao da menja dioptriju Evrope kojoj je kao stanovnik i umetnik pripadao... Triptih je naručila vršačka opština: žetvu predstavljaju ratari u narodnoj nošnji; berbu Srbi i Nemci, a sajam je scena na vršačkoj pijaci. Slika je predstavljala Srbiju na velikoj izložbi u Budimpešti povodom proslave hiljadu godina od osnivanja mađarske države. Naime, patrijarh Georgije Branković se nije saglasio da na milenijumsku izložbu bude postavljena Jovanovićeva „Seoba”, zahtevajući da se preslikaju ovce na njoj, budući namenjena nacionalno-političkoj reprezentaciji kao pandan mađarskoj kompoziciji o dolasku Mađara u Panoniju, s dve zone, jednom gde su naoružani ratnici, drugom sa narodom u volovskim zapregama... Neprikladno stado na „Seobama” Jovanović nije stigao da preslika, te je u Budimpeštu poslat triptihon gde je izložen na centralnom mestu, a potom hvaljen od svih prisutnih kritičara - rekao je prof. Miodrag Jovanović otvarajući vršačku izložbu, 16. juna, na dan rođenja Paula Ioanovitcha, jer tako se Paja Jovanović potpisivao u Evropi, kako stoji na bilbordu na ulasku u grad.
