Izvor: Politika, 07.Avg.2012, 23:09 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Šest vekova manastira
Vrhunska monografija u izdanju Službenog glasnika iz Beograda i Narodnog muzeja iz Čačka
Čačak – Monografija „Manastiri Ovčarsko-kablarske klisure”, upravo štampana u drugom, izmenjenom i dopunjenom izdanju Službenog glasnika iz Beograda i Narodnog muzeja iz Čačka,
predstavlja potpuno novu teorijsko-metodološku postavku izučavanja ovih hramova. Sa novim podacima i fotografijama i drukčijim likovno-grafičkim uređenjem govori o poreklu svetinja >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << i kultnom nasleđu, daje paralele sa sličnim sakralno-istorijskim područjima i dometima duhovne i materijalne obnove tokom XIX,XX i početkom XXI veka.
Autori monografije su Delfina Rajić, direktor, i dr Miloš Timotijević, istoričar Narodnog muzeja u Čačku. Reč je o, za naše prilike, vrhunskom izdanju posvećenom tradiciji Srbije, sa 404 strane i 403 fotografije, štampanom u 2.000 primeraka.
Danas, početkom XXI veka, u Ovčarsko-kablarskoj klisuri postoji devet manastira, dve kapele i jedna crkva. Nastanak ovih hramova se samo približno može odrediti. Nedostatak istorijskih izvora ostavlja puno prostora za mnogobrojne pretpostavke. Tragovi života u samoj klisuri i neposrednoj okolini potiču iz praistorijskog perioda. Pronađeni su i ostaci iz antike kod današnjeg manastira Uspenja, rane Vizantije pored crkve Sv. Ilije iznad manastira Blagoveštenja. Da li je na ovim, ili nekim drugim tačkama bilo nekih kultnih mesta, iz vremena ranog hrišćanstva ili rane Vizantije, nije utvrđeno. Možda je klisura sa svojim prirodnim zaklonima, a kasnije i utvrđenjima, bila sklonište za okolno stanovništvo.
– Sam prirodni ambijent Ovčarsko-kablarske klisure bio je privlačan za pustinjačko monaštvo. Postoje mnoge „svete gore” u pravoslavnom svetu i srednjovekovnoj Srbiji, koje su nastale u usecima, klancima, neobičnim geološkim tvorevinama, kao mestima gde se jasno vidi i prikazuje snaga Boga. U isto vreme takvi prostori su izdvojeni i zaštićeni, i pogodni za askezu. Najverovatnije da je anahoretsko monaštvo prethodilo podizanju manastira u ovoj klisuri, jer mnogobrojne pećine na liticama Kablara idu naruku pustinjačkom monaštvu – kaže dr Miloš Timotijević za „Politiku”.
Za istoričare i dalje otvoreno ostaje pitanje kada su monasi pustinjaci naselili Ovčarsko-kablarsku klisuru? Da li su u klisuri postojala stara kultna mesta, za koja mi danas ne znamo, da li su monasi tu došli krajem XII veka, kao što to prenosi narodna tradicija, u vreme podizanja velikog i uticajnog manastira Bogorodice Gradačke, koji se nalazio na mestu današnjeg Čačka, nije poznato. Oko velikih manastira postojale su mnogobrojne isposnice, ali za sada još nema potvrda da je to bio slučaj i sa Ovčarsko-kablarskom klisurom.
– Najverovatnije da su ovčarsko-kablarski manastiri podignuti krajem XIV veka, u vreme dolaska monaha sinaita u Srbiju, koji su doneli jedan osobeni tip isihastičkog monaštva i stvaranja manjih manastira u grupama sa uporednim postojanjem pećina isposnica u njihovoj blizini. Najverovatnije da su se monasi iz pećina – isposnica na liticama Kablara radi zajedničke molitve okupljali u starom Preobraženju, čija hramovna slava čuva uspomenu na isihaste. Po pretpostavci, na isti način podignuti su i ostali manastiri. Da li su za njihovo podizanje birana i neka starija kultna mesta, ostaje nepoznato. Sigurno je da su kao zaštita monaške zajednice u klisuri, a verovatno i za okolno stanovništvo, podignute i utvrđene dve kule, na zapadu iznad manastira Blagoveštenja i u središtu klisure iznad manastira Jovanja. Ove kule potiču iz XIV veka, a razorene su u narednom stoleću prilikom nadiranja Osmanlija – veli dr Timotijević.
Autor fotografija u knjizi je Saša Savović, majstor fotografije iz Gornjeg Milanovca, recenzenti su dr Danica Popović (Balkanološki institut SANU, Beograd) i dr Zoran Rakić (Filozofski fakultet, Beograd), a grafičko uređenje povereno je Slađani Tutunović i Dizajn studiju „Trigon” u Čačku.
G. Otašević
objavljeno: 08.08.2012
