Izvor: Politika, 18.Dec.2014, 23:03 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Sedam decenija beogradske „Prosvete”
IP „Prosveta” je postala preduzeće u restrukturiranju, a sada je ponovo predmet nove privatizacije, koja bi trebalo da bude okončana naredne godine
Izdavačko preduzeće „Prosveta” osnovano je 14. decembra 1944. godine, kao državno preduzeće za izdavaštvo, i odmah je okupilo veliki broj najznačajnijih ličnosti jugoslovenske i srpske književnosti i kulture.
U Narodnoj biblioteci Srbije, održana je svečanost povodom sedamdeset godina od osnivanja „Prosvete”, >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << na kojoj su govorili profesor Mihajlo Pantić, Dragan Milenković i Velimir Starčević, a u umetničkom delu programa učestvovao je Uroš Dojčinović. Dodeljene su i zahvalnice zaslužnim pojedincima i ustanovama, među kojima su i novinari srpskih glasila: Nikola Mirkov, Dragan Bogutović, Zoran Radisavljević, Vera Kondev, Tatjana Nježić, Meliha Pravdić, Ljiljana Gajović, kao i Dragan Dragojlović, Nebojša Goranović, Predrag Petrović, Velimir Starčević...
O „Prosveti”, kaže Mihajlo Pantić, sve se zna, i o Geci Konu i njegovim „Karijatidama”, i o novom poratnom početku, i o Andrićevim romanima, i o celokupnim Vukovim spisima, i o enciklopedistici pod njenim okriljem, i o slavnim njenim urednicima, od kojih neke s razlogom uzimamo za klasike moderne srpske književnosti. O časopisu „Književnost”, svakako, uz Nolitovo „Delo” najznačajnijem srpskom i jugoslovenskom literarnom periodiku druge polovine prošlog veka, i o neprolaznim edicijama velikih romana i drugih prevedenih klasičnih i modernih dela iz mnogih svetskih kultura sa većim i manjim ozračjem. O godišnjim kolima proze, poezije i eseja koje smo sa nestrpljenjem iščekivali onda kada knjiga nije bilo koliko ih ima danas u supermarketinškom knjižarskom šarenišu. O specijalizovanim kolekcijama posvećenim gotovo svim oblastima ljudske kreativnosti, ne samo umetnosti, potom dragocenim monografijama, sabranim delima, antologijama i kompletima školske lektire na kojima su mnogi od nas odrasli.
Istorija „Prosvete”, dodao je Pantić, u mnogim važnim detaljima – istorija je moderne srpske, građanske kulture, misleći i na njeno oblikovanje intelektualne i umetničke klime u doba između dva velika rata, za zemana Gece Kona, i na sve ono što će uslediti nakon što je Ivo Andrić u novoformiranu redakciju nastalu na Konovim temeljima potkraj 1944. godine doneo rukopis hronike „Na Drini ćuprija”, najslavnije srpske knjige 20. veka, za koju će nepune dve decenije kasnije primiti i najveću i najznačajniju svetsku književnu nagradu.
Jedna od prvih knjiga koju je „Prosveta” objavila, podsetio je Dragan Milenković, bio je roman Ive Andrića „Na Drini ćuprija”, a za njim su sledila mnoga značajna izdanja, koja su postala osnov kulture i obrazovanja u Srbiji. Prva izdanja, sabrana dela najvećih jugoslovenskih i srpskih književnika objavljena su baš u „Prosveti”, a najznačajniji pisci, pesnici, književni kritičari bili su zaposleni u „Prosveti”, ili su bili njeni saradnici. Enciklopedijski rečnici stranih jezika, „Mala enciklopedija Prosvete”, najveći svetski romani i poetske knjige, objavljeni su baš u ovoj izdavačkoj kući, koja je ukupno objavila više od dvadeset hiljada naslova. Sa izdanjima knjižare Gece Kona, taj broj dostiže oko trideset hiljada naslova.
Posle neuspele privatizacije IP „Prosveta” je postala preduzeće u restrukturiranju, a sada je ponovo predmet nove privatizacije, koja bi trebalo da bude okončana 2015. godine. Grupa od 22 zaposlena i deo malih akcionara podneli su kandidaturu za učešće u privatizaciji, kao konzorcijum, sa nadom da očuvaju ovu kuću, koja je neodvojivi deo kulture Srbije. IP „Prosveta” je jedno od retkih preduzeća u restrukturiranju koje redovno plaća sve dažbine, isplaćuje (minimalne) lične dohotke i od države ne dobija nikakve dotacije, tako da praktično sama sebe izdržava. Poslednjih godina, dodaje Milenković, „Prosveta” je obnovila izdavaštvo, a ove godine na Sajmu knjiga u Beogradu pojavila se sa četrdeset naslova.
Velimir Starčević je podsetio na značaj Gece Kona, čiju tradiciju baštini današnja „Prosveta”.
Z. Radisavljević
objavljeno: 19.12.2014.
