Izvor: Politika, 09.Okt.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Rezidencija sa lusterom na Jelici
Jelica – Neko od značajnih ljudi svog doba, vojni ili crkveni glavar, imao je u šestom veku naše ere dvor na Jelici čije je odaje osvetljavao polijelej sa sedam kandila. Ulje zapaljeno u njima obasjavalo je rezidenciju, a luster načinjen od bronze i srebra izronio je nedavno pred arheologe.
– Taj polijelej ili luster iskopali smo 19. septembra i tek je četvrti takav nalaz u Srbiji, pored Caričinog grada, Gamzigrada i okoline Pirota. Sem toga, nađen je i deo drugog polijeleja, >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << zatim namenski nož retke vrste koji će, protumačen, svedočiti o zanatskim delatnostima nekadašnjih stanovnika Gradine. Tu su i ulomci pretesanog rimskog natpisa iz 2. ili 3. veka, verovatno donetog iz Čačka koji je bio rimsko naselje, kao i jedan kameni avan – kaže dr Mihailo Milinković, profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu i rukovodilac iskopavanja na Jelici.
Grad i utvrda na planinskom grebenu i sredokraći između Čačka i Guče stručnjaci istražuju sa prekidima od 1984. godine, i ovo je bila 16. sezona iskopavanja. Arheolozi su, uz dosta pouzdanja, utvrdili da je to bezimeno naselje sa 2.000 stanovnika u šestom veku imalo regionalni značaj, što je paralela današnjoj ulozi Čačka, čak pet crkava i solidno zidane dvorove.
Ovogodišnja iskopavanja početa su tek u septembru i uprkos skromnim sredstvima – 700.000 dinara od Ministarstva kulture – nagradila su istraživače zanimljivim nalazima.
– Posebnu pažnju usmerili smo na građevinu nekog važnog meštanina gde je nađen polijelej. Njene dimenzije bile su 20 sa 11,5 metara a visina očuvanosti zidova na pojedinim mestima čak 5,33 metra, po čemu je jedinstvena za naše uslove. Ograničeni sredstvima, obavili smo samo deo posla, ostatak ostaje za narednu godinu, a s obzirom na očuvanost već sada možemo preporučiti da rezidencija bude konzervirana i predstavljena javnosti – saopštio je Milinković juče na jeličkoj Gradini.
U toj kući zatečena je zanimljiva, razuđena arhitektura. Delovi spratne konstrukcije, što je veoma retko, pregradni zidovi, kompletno očuvano stepenište za silazak u podrum, šest stubaca koji su nosili tavanicu. Ostaje nejasno da li i jedan moćni zid, debljine bedema, pripada ovom dvoru. On, u svakom slučaju, podseća na skicu utvrđenja koju je krajem 19. veka sačinio putopisac i ljubitelj starina Feliks Kanic, suočivši se i sa unutrašnjim radijalnim bedemima na Gradini. Te zagonetke oko unutrašnjeg uređenja negdašnjeg grada, moraće da budu razotkrivane postepeno.
Ovo nalazište, inače, poseduje tri osnovna horizonta nastanjivanja. Najpre iz starijeg gvozdenog doba (8-7. vek p. n. e.) o kome svedoče komadi praistorijske grnčarije, zatim ranovizantijskog razdoblja (6. i početak 7. veka n. e.) kada je na ovom mestu podignut novi grad – regionalni centar, i iz ranog srednjeg veka (druga polovina 7. – početak 10. veka), sa tragovima manjeg, utvrđenog naselja Slovena.
Kao do sada najznačajniji, izdvaja se upravo istraživani grad iz 6. veka, osnovan najverovatnije u vreme cara Justinijana (527-565), velikog obnovitelja gradova i utvrđenja širom Vizantijskog carstva. Površina Gradine bila je između 15 i 20 hektara što je svrstava među najveće takve lokalitete u Srbiji. Obuhvata solidno zidane bogomolje, kuće i radionice, bila je branjena bedemima i kulama. Nalazi se čuvaju u Narodnom muzeju u Čačku. Istraživačima je dato u zadatak da nastave traganje za imenom vizantijskog grada.
[objavljeno: ]
