Izvor: Politika, 17.Feb.2011, 23:43 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Razvod na iranski način
Frenetični aplauzi Asgaru Farhadiju, Bela Tar i poludeli Niče u „Torinskom konju”, Kevin Mekdonalds o Bobu Marliju, a Mika Kaurismaki o Miriam Makebi
Berlin – Taman kada se moglo pomisliti da će se ono što je čelnik Berlinala Diter Koslik nazvao traganjem za novim tendencijama u filmu, definitivno pretvoriti u njegovo traganje za filmskim diletantizmom, u glavnom takmičarskom programu, u festivalskoj završnici, pojavilo se nekoliko filmova koji su ispraćeni kritičarskim >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << aplauzima.
Frenetičan aplauz na kraju projekcije dobio je 39-godišnji iranski reditelj Asgar Farhadi (pre dve godine osvojio u Berlinu nagradu za najbolju režiju za film „O Eli”, boravio na Kustendorfu) za fini, mali film „Nader i Semin – razvod”. Frenetičan aplauz je naravno bio preteran, jer je više bio izraz želje za podrškom zatočenim iranskim autorima među kojima je i Džafar Panahi, nego nagrada za izuzetne domete Farhadijevog filma. Značio je i iznenađenost, većinske zapadnjačke publike viđenim. Jer, taman kada se na Zapadu zaključilo da iranski stvaraoci više neće moći da probiju cenzorske barijere u svojoj zemlji, kako bi istinski izrazili sebe, Farhadijev film nudi neku vrstu filmskog demantija.
Na narativnom nivou jednostavan, a psihološki, moralno i socijalno kompleksan, Farhadijev film uspešno stavlja u fokus savremeno iransko društvo, i to znatno bolje nego mnogi iranski filmovi viđeni u poslednje vreme. „Nader i Semin – razvod” počinje upravo scenom iz naslova – razvodom mladog para do kojeg dolazi zato što Semin, koja ima putničku vizu, želi da ode iz zemlje na Zapad, a Nader ne želi da je prati jer mora da brine o ocu koji boluje od Alchajmerove bolesti. Kako je Semin napustila kuću, Nader će angažovati trudnu ženu da čuva bolesnog starca, koju će osumnjičiti za krađu i u natezanju gurnuti pa će ova pobaciti. Kako je plod imao više od šest meseci, po iranskom zakonu Naderu se može suditi i za ubistvo iz nehata i on će se iznenada naći u vrtlogu laži, uplitanja rodbine i želje za krvnom osvetom, do čega ne bi došlo da se nije razveo od žene koja je želela na Zapad.
Kroz ovu priču Farhadi tematizuje sve ključne tačke patrijarhalnog društva i teokratskog poretka, kao što su šerijatsko sudstvo, problemi razvoda i položaj žena, ali to ponovo čini kroz krajnje urbani film, brzog tempa i bez velike sentimentalnosti, inače jedne od karakteristika iranskog ruralnog neorealizma.
Aplauzi su ispratili i film „Torinski konj” mađarskog barda Bele Tara, koji kao da je „pao s Marsa” među filmske početnike koji dominiraju ovogodišnjim programom. Jer, reč je o minimalističkoj drami u kojoj se život vrti u monotonom krugu kuluka i seljačke muke, snimljenoj u svega 25 kadrova u crno-beloj tehnici, koja podseća pomalo na Tarov „Satantango”. O filmu u kojem je forma i vizuelni izraz, daleko značajniji od sadržine (uglavnom je tako u filmovima Bele Tara). Torinski konj iz naslova je jadna životinja koju je njen vlasnik izbičevao pred očima Fridriha Ničea na jednoj torinskoj ulici. Niče je zagrlio konja kao da ga teši, ali je istog popodneva Niče poludeo, što se sve saznaje u uvodnoj sceni filma, da bi Tar posle nastavio zapravo priču o konju, starcu, neudatoj ćerki i usamljenom seoskom domaćinstvu.
Viđen je i rusko-ukrajinski film „U subotu”, gruzijskog reditelja Aleksandra Mindadzea, koji beleži događaje iz 1986. godine, kada je u blizini ukrajinskog gradića Pripjata eksplodirao reaktor nuklearne centrale Černobil. Junak filma je inženjer u elektrani i sitni partijski funkcioner, koji po profesionalnoj i partijskoj liniji saznaje već u zoru da se dogodila katastrofa. Partijska je direktiva – strogo ćutanje. Mindzadzeov film je mnogo više od filma o černobilskoj katastrofi. Težište je na ljudskoj potrebi da se na katastrofe reaguje poricanjem. Među dobro dočekane filmske naslove spada i „Budućnost” Mirande Džuli, glumice i konceptualne američke umetnice kojoj je ovo drugi film u karijeri. Rediteljka nas vraća na već istražen teren kalifornijskih boemskih tridesetogodišnjaka koji bi da pošto-poto odlože zrelost. U središtu priče je par zavisnika od interneta kojima će se život promeniti kada odluče da udome šepavu mačku. Zapleta u filmu gotovo da i nema. Njegovo utemeljenje je na apsurdnom humoru, bizarnim motivima među kojima je i onaj da gledalac zapravo priču saznaje iz vizure mrtve mačke.
U paralelnim programima veliku reakciju imali su dokumentarci o Bobu Marliju Kevina Mekdonaldsa i biografski film o južnoafričkoj pevačici i velikom borcu protiv aparthejda Miriam Makebi, o kojoj pod naslovom „Mama Afrika” priča finski reditelj Mika Kaurismaki.
Na redovni bioskopski repertoar u Nemačkoj stigli su i na Berlinalu prikazani „Kraljev govor” Toma Hupera (12 nominacija za Oskara) i „Ukradeni identitet” Haumea Koleta Sere sa Lajamom Nisonom u glavnoj ulozi...
Sutra veče u „Berlinale palastu” legendarnom glumcu, ali i slikaru Arminu Mileru Štalu biće uručen „Zlatni medved” za životno delo.
Dubravka Lakić
objavljeno: 18.02.2011.
