Izvor: Politika, 04.Mar.2011, 23:19 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Rađanje srpskog vamp stila
Deo tog glamuroznog imidža je bila i slika žene sa upaljenom cigaretom. Pušenje je u 19. veku bilo društveno poželjno samo za muškarce a žene koje puše su pripadale najnižim slojevima. Kampanja duvanske industrije uticala je na oblikovanje medijskih likova samostalnih, modernih žena – kaže Katarina Mitrović, autor izložbe „Biti lepa“ u Istorijskom muzeju Srbije
Kako su „obične” žene interpretirale dominantne ideale lepote svoga vremena, šta su bili ključni >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << estetski obrasci i ponude komercijalne kulture u periodu između dva svetska rata u Srbiji, pokazaće izložba „Biti lepa” koja se otvara 8. marta u Istorijskom muzeju Srbije (galerija na Trgu Nikole Pašića u Beogradu).
Serija crno-belih fotografija najvećim delom iz kolekcije Miloša Jurišića, prema autorskoj koncepciji istoričarke umetnosti Katarine Mitrović, skreće pažnju na to kako se u međuratnom periodu (1918–1940) slika žene formirala u odnosu na samu ideju lepote kao glavne odlike ženskog identiteta.
Ukazujući na činjenicu da je u istoriji zapadne umetnosti lik „lepotice” jedna od najdominantnijih predstava žene, autorka izložbe naglašava da pojava tipskih predstava lepotice, nakon Prvog svetskog rata koincidira sa sve glasnijim zahtevima za rešenjem „ženskog pitanja”.
„To je doba radikalnih promena u razumevanju položaja žene u društvu. U vreme uspona potrošačke kulture, filmska i kozmetička industrija su imale presudan uticaj na oblikovanje vladajućih predstava ženske lepote. Prema tome, prinuda lepote kakva postoji u savremenoj medijskoj kulturi nije nova. Između dva svetska rata lik lepe žene postaje eksploatisan u masovnim medijima. Lepotice se od tog vremena doslovno „proizvode” i toliko sistematski nameću da čak i naš subjektivni doživljaj lepote zavisi od tih kanona”, kaže Katarina Mitrović.
Fotografije, između ostalog, odražavaju i atmosferu liberalizovanja seksualnosti i spuštanja moralnih pragova prethodne epohe.
„Slika ženskog lica u krupnom planu, glave zabačene unazad, sa nefokusiranim zamišljenim pogledom i osmehom na poluotvorenim usnama, ležeće predstave žena bilo u krevetu ili na plaži, izvijenog tela i poluzatvorenih očiju, jasna su predstava seksualne dostupnosti”, kaže Katarina Mitrović.
I časopisi onog vremena ukratko su preporučivali: Budite lepi.
„Iznenadilo me je kada sam čitajući žensku štampu otkrila da su poruke gotovo istovetne današnjim. To su uvek praktični i lako čitljivi tekstovi praćeni odgovarajućom (nerealnom) slikom. Iz krugova feministkinja već tada je veoma jasno ukazivano na zamke onoga što Naomi Volf naziva mitom o lepoti”, kaže autorka izložbe.
Po rečima Katarine Mitrović, današnji imperativ lepote je započeo još u međuratnom periodu.
Vitko telo, zategnutih mišića, ali ne istaknutih kao kod muškarca bio je proklamovani normativ. Tada se prvi put sistematski i kontinuirano promovišu merila fizičkog savršenstva, još eksplicitnije nego danas. Međuratni feminizam snažno kritikuje takve represivne poruke, lepotu vidi kao neotuđivo pravo svake žene i promoviše negu i čuvanje prirodnog izgleda i individualne lepote.
Na pitanje kakvu je „revoluciju” pokrenuo kupaći kostim, naša sagovornica ističe da je od vremena njegovog izuma, 20-ih godina prošlog veka, kupaći kostim ostao ključan u načinima na koje se prezentuje žensko telo.
„S druge strane, kupaći kostim je konačno omogućio ženama ravnopravno učešće u plivanju i slobodnom kretanju uopšte, posebno kada se uzme u obzir da su pre Prvog svetskog rata, žene nosile vunene haljine za kupanje, gomilu nepraktičnih krpa u kojima ne samo da je bilo nemoguće plivati, već su zbog njih mogle da se udave”, kaže Katarina Mitrović.
Kanonskoj slici ženske lepote doprinela je i pojava duge, uz telo pripijene satenske haljine.
– Deo tog glamuroznog imidža je bila i slika žene sa upaljenom cigaretom. Pušenje je u 19. veku bilo društveno poželjno samo za muškarce a žene koje puše su pripadale najnižim slojevima. Kampanja duvanske industrije uticala je na oblikovanje medijskih likova samostalnih, modernih ili „vamp” žena. Na izložbi će biti predstavljen znatan broj fotografija žena sa cigaretom koje se mogu tumačiti dvojako: kao svojevoljno potčinjavanje nametnutom modelu, ili kao slike njihove nove samosvesti. Ovo je samo primer raskoraka između prinude i slobode, koje se čita u slikama žena između dva rata, a koje je isto tako indikativno i za savremeno poimanje žene – kaže Katarina Mitrović.
Izložba „Biti lepa” ne predstavlja skup fotografija lepih žena po današnjim kriterijumima, posebno ne po merilima političko-estradne elite. To su privatne fotografije koje pokazuju određeni odnos žena prema sebi i sebi kao slici. Odabrane su fotografije anonimnih žena zato što su, kako objašnjava naša sagovornica, one vizuelni dokaz o tome kako stvarne osobe, u svom realnom životu doživljavaju idealizovane predstave koje plasiraju mediji.
– Sve izložene fotografije su imale značajno mesto u istoriji ženske vizuelne kulture na ovim prostorima. Kao deo kulture sećanja, one su bile istovremeno i važan instrument u ženskim društvenim interakcijama. To su predmeti koji deluju ne samo kao slika, već imaju i svoju specifičnu materijalnost, svoje dimenzije i teksturu. Neke su rađene kao „uzvišeni” predmet artificirane memorije, na debljem kartonu i sa dekorativnom ivicom, namenjen ramljenju i izlaganju na zidovima salona. Druge su na tankom papiru, malog formata. Na poleđini nose pisane tragove, sačuvane posvete, često male intimne zapise, upućene članovima porodice, verenicima, ljubavnicima, drugaricama, ili pak samima sebi kao podsetnici na vreme, mesto ili konotaciju slike – objašnjava Katarina Mitrović.
Marija Đorđević
objavljeno: 05.03.2011.
