Izvor: Politika, 09.Mar.2008, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Pustinja u duši
Film: „Nema zemlje za starce”, scenario i režija: Itan i Džoel Koen, uloge: Džoš Brolin, Havijer Bardem, Tomi Li Džons..., trajanje: 122 min., proizvodnja: SAD, 2007.
Ih, vrlo važno, kao da je ovo prvi put da „Oskar” pripadne precenjenom filmu. Duga istorija dodele ovog „čikice” od zlata, puna je ovakvih primera, pa što se stvar ne bi ponovila i što „Oskar” da ne pripadne i Koenovima i to za film koji ne spada u njihova najbolja >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << dela.
Ljubitelji žanrovskog filma i stvaralačkog opusa Itana i Džoela Koena, mogu biti zadovoljni i sa „Nema zemlje za starce”, nastalim prema istoimenom bestseleru Kormaka Mekartija, sa Džošom Brolinom, Havijerom Bardemom, Tomijem Li Džonsom i Vudijem Harlesonom u glavnim ulogama, u priči u kojoj nestanak novca pokreće lavinu nasilja, sa hladnokrvnim ubicom (Bardem), trgovcem drogom (Brolin) i ostarelim šerifom (Džons) kao glavnim akterima.
Posle serijala ne mnogo uspešnih komedija, Koenovi se sada vraćaju svojoj ranoj – tamnoj strani i nude simultano razgolićavanje američke kriminalističke drame, proširujući interesovanje za biblijske teme i krvavu svakodnevicu što stalno osvanjuje u novinskim naslovima.
Poigravajući se na ivici apsurda i teške ironije, uz upotrebu cinizma, predoziranog crno-gorkog humora i krvavih scena, Koenovi, inače i sada precizni u režiji, nažalost, poentiraju negde na sredini filma. Početna, primamljiva ideja se tu negde već iscrpla, drama dalje funkcioniše na osnovu niza varijacija na istu temu, stvari se ne pomiču mnogo napred, te film na kraju poprima utisak priličnog besmisla.
To da je ovo film o moralnom sunovratu društva, o zlu koje je zavladalo Amerikom koja je izrasla u zemlju sa više nasilja i bezakonja nego što je to bilo u stara vremena Divljeg zapada, apsolvira se već posle šezdesetak minuta. I, šta dalje? E, pa, u tome i jeste glavni problem – dalje nema, odnosno ima, ali čemu? Da utvrdimo gradivo? Da shvatimo koliko je dobro krhko a zlo čvrsto kao stena i potonemo u pesimizam i nihilizam? Da se uverimo kako je gospodin Sotona, oličen u liku i telu sociopate Antona Šigara (inače izvrstan Havijer Bardem), toliko moćan i neuništiv da može da hoda i sa otvorenim prelomom noge i tako izbegne sopstveni usud?
Za Mekartijevu knjigu kažu da je snažan, napet i humorom protkan triler, što, kao celina, film Koenovih nije. U njemu su nasumičnost i ravnodušnost jedine posledice postojećeg ustrojstva stvari. Na svetskoj premijeri „Nema zemlje za starce” na prošlogodišnjem Kanskom festivalu, Koenovi su bili „kažnjeni” permanentnim i prilično masovnim izlascima tokom projekcije. Njihov nasilni retro-krimić i u bioskopskoj distribuciji je prošao osrednje. No, čuda se dešavaju, kolo sreće se okrenulo, te su filmu od osam nominacija pripala čak četiri „Oskara” (najbolji film, režija, adaptirani scenario(!) i sporedna muška uloga)!
Tako su nekadašnje lučonoše američkog nezavisnog filma, postmodernisti koji su svoja dela stvarali hraneći se više drugim filmovima nego realnim životom, konačno dobili i punu, pravu potvrdu i od strane Holivuda (do sada im je, iako su više puta bili nominovani, „Oskar” pripao jedino za scenario filma „Fargo”).
Svoje putovanje Amerikom započeto još 1984. godine filmom „Krvavo prosto” („Blood Simple”) u zagušljivoj i prašnjavoj teksaškoj provinciji punoj gramzivosti i strašnih tajni, Koenovi su sada završili i zaokružili na istom mestu – u Teksasu sa pustinjama i u duši.
Već su završili i novi film, crnu komediju „Posle čitanja spali” („Burn After Reading”) sa Bredom Pitom i Tildom Svinton, a ne bi bilo za čuđenje kada bi ovaj film videli u maju na predstojećem 61. Kanskom festivalu. Upravo su zahvaljujući osvojenoj kanskoj „Zlatnoj palmi” 1991. godine za film „Barton Fink”, Koenovi ušli u prvu filmsku ligu. Tek tada je za njih saznao ceo svet, a kafkijanski „Barton Fink” je bio već njihov četvrti film.
Dubravka Lakić
[objavljeno: 10/03/2008]
