Izvor: Blic, 07.Apr.2004, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Potresna priča o Jasenovcu
Potresna priča o Jasenovcu
Publika koja je imala sreću da prisustvuje praizvedbi drame Slobodana Šnajdera 'Peto evanđelje' u Zagrebačkom kazalištu mladih (Ze-Ka-Emu), višeminutnim je ovacijama i povicima 'Bravo!' dočekala njezin kraj.
Bio je to prvorazredni ne samo kulturni nego i društveni događaj. Po prvi put nakon mnogo vremena na jednoj su se hrvatskoj pozornici pojavile ustaše (do sada ih se moglo videti samo u filmovima) i prikazana njihova mašinerija >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << smrti u vreme Pavelićeve NDH. Čak se pojavio i Maks Luburić, komandant logora u Jasenovcu, koji se u predstavi demonski zabavlja mučenjem i ubijanjem svojih žrtava.
Drama je svoju svetsku praizvedbu imala dvadesetak dana ranije u Hamburgu, u Teatru Kampnagel (u sklopu održavanja velike izložbe o zločinima Vermahta), gde je jednim delom igrana i na nemačkom jeziku. I nemačka je publika popratila ovacijama, dobila je veliki publicitet u medijima (ZDF je napravio i posebnu reportažu), a dobila je velike pohvale i stručne kritike. Neki su kritičari i pozorišni ljudi bili toliko oduševljeni i znatiželjni da su doputovali da vide i zagrebačku praizvedbu.
Šnajderovo 'Peto evanđelje' nastalo je po motivima knjige 'Konclogor na Savi' hrvatskog novinara i književnika Ilije Jakovljevića, koji je 1942. i 1943. godine bio zatočen u ustaškom logoru u Staroj Gradiški (u sklopu logora u Jasenovcu) i tamo 'video ono što se nije smelo videti'. On je i glavni lik u drami. No, Šnajder svoju dramu ne završava tamo gde završava Jakovljevićeva logoraška proza, već njegovu sudbinu prati i dalje (izlazak iz logora, odlazak u partizane, novo hapšenje 1948. godine od strane 'njegovih', te smrt) i tako granicu zločina pomera i na kasnije razdoblje, do današnjih dana. Čak ne zazire ni od opasnih i provokativnih parabola, pa na primer ustaša, koji u drami otelovljava zlo, sotonu, a zovu ga Uzvišeni, u jednom času kaže da zna da će ustaše izgubiti rat, ali da će za 50 godina doći neko ko će dovršiti njihovo delo.
Režiser Branko Brezovec potresnu je priču života logoraša u ustaškoj mašineriji smrti napravio kao cinično intonirani spektakl. Tekst drame prate fantazmagorični scenski prizori ludila, halucinacija, krikova, pesama, straha. Iza zaklinjanja u 'svetost rodne grude', slede zverska mučenja i ubijanja, pa ustaške budnice. Izmenjuju se snopovi svetla, pokretne slike_arhiva, video-zapisi, slovo 'U' ogromnih razmera, Pavelićeva slika, ljudski kosturi sa 'šahovnicama' itd.
Scenograf Tihomir Milovac ustaški je pakao smestio u skučeni, klaustofobični prostor, 'tunel strave s ogledalima', a gledaoce uz samu scenu, između ogledala, tako da se više osećaju kao učesnici nego kao posmatrači zločina.
Za veliki uspeh predstave posebno su zaslužni, osim režisera i scenografa, odreda sjajni glumci. Glavnu ulogu, Doktora (Jakovljevića), vrlo je sugestivno odigrao riječki glumac Galiano Pahor, ulogu Maksa Luburića mladi Petar Leventić, ulogu Uzvišenog Vilim Matula, mladog ustašu Jasmin Telalović, logorašicu Diku Barbara Prpić, šeficu ženskog dela logora Linda Begonja itd. Dve zapažene uloge, nemačkog generala Horstenaua i esesovca, odigrao je kao gost poznati nemački glumac Hans Jerg Frej. Mira Babić-Šuvar
