Izvor: Blic, 03.Sep.2005, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Portreti srpskih kraljeva
Portreti srpskih kraljeva
U Šidu, gradu Save Šumanovića, u galeriji koja nosi ime najvećeg našeg slikara prve polovine 20. veka, u toku je izložba portreta srednjovekovnih vladara u Srbiji iz fonda Galerije fresaka Narodnog muzeja u Beogradu.
Izložbu su prethodno već videli posetioci Zavičajnog muzeja u Jagodini, Narodnog muzeja Toplice u Prokuplju, zatim Narodnog muzeja u Kruševcu, u okviru programa obeležavanja Vidovdana, a za Šiđane i sve one koji posete >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << Galeriju 'Sava Šumanović' trajaće do 30. septembra.
- Savu Šumanovića su ustaše streljale 30. avgusta 1942. godine. Svake treće jeseni, počevši od tog dana, Galerija organizuje Memorijal Save Šumanovića, i ovom izložbom započinje 13. memorijal. Očekujemo još jednu izložbu Narodnog muzeja, zapravo deo izložbe koja je bila predstavljena u Hagu, a kojom ćemo, za tu priliku, pridružiti Savinim slikama ostvarenja njegovih savremenika, takođe domaćih umetnika - otkriva nam Ljubica Jukić, akademski vajar, direktorka Galerije 'Sava Šumanović'.
Kopije fresaka, njih oko 30, izložene su u najvećem izlagačkom prostoru Galerije. Na njima su vodeći ljudi srednjovekovne Srbije, često i najumnije glave tog vremena. Tu je i prvi portret u srpskoj umetnosti - portret kralja Mihaila, nastao oko 1080. godine, u crkvi Sv. Mihaila iz Stona, koga autor izložbe i kustos Galerije fresaka Bojan Popović stavlja na naslovnu stranu kataloga. Na njemu se ističe najvažnija vladarska insignija, kruna, koja ukazuje na bliskost sa šlemom, jednim od oblika zapadnjačkih kruna.
Od tog vremena pa do poznog srednjeg veka, kako beleži Popović, 'u osnovi vladarske ktitorske predstave bila je težnja da se ispuni lični čin vernosti i slike_arhiva vladara kao branioca hrišanstva'. U prvoj polovini 13. veka, srpski vladari se predstavljaju u odori. Na odeći je najvažniji znamen dvoglavi orao, beleg vrhovne vlasti, tipičan za vrh dvora Vizantije, i zametak grba Srbije.
Od vremena Uroša I, u Srbiji se usvaja predstava vladara prema kostimu i insignijama vizantijskog cara. Zlatna kruna ima oblik polulopte ili lopte zasečene na donjoj četvrtini. Odežda vladara uvek nosi simboliku purpura. Na površini haljine su biseri i brojni našivci od zlatne tkanine ukrašene biserima i draguljima. U desnici vladar drži žezlo u obliku krsta, koje je znak vladarske moći.
Suština ktitorskog prikaza nije bila u portretu već u predstavi vladara, ali slikari nisu zanemarivali lične crte vladara. Kralja Milutina pratimo kroz ceo život, što ne čudi, jer je on ktitor čak 40 hramova. Izduženo lice i sa spoljnih strana koso posuvraćene oči karakteristike su njegovog lica, koje voli da slika i u kojima pronalazi crte sopstvene fizionomije i 'naš Parižanin', akademik Bata Mihailović.
- Car Dušan je pak krupnook, vidljivih beonjača, stamen i rumen (manastir Arhanđela Mihaila, Lesnovo) sa crtama lica koje poprimaju obrise Hrista Svedržitelja. Markantni kralj Marko (freska iz Markovog manastira) oštrog je pogleda, crne brade i kose. Snaga se očitava u pogledu koji kao magnet privlači železo - objašnjava Popović.
Ženski likovi su se prikazivali stilizovano, bledog tena, izvijenih obrva, krupnih očiju i malenih usta. Kasnije će se više poštovati realnost, pa je Jelena Dušanova uskog lica, bistrog pogleda, a kneginja Milica, pravilnih crta lica.
Freskoslikarstvo je nekada bilo ono što su danas film i strip. Ne treba zaboraviti da su ovi portreti rađeni za života vladara, tako da nije reč o mitu, već o vremenu kad su i odelo i ponašanje činili čoveka, naročito predvodnika naroda. Lj. Jelisavac
