Izvor: Politika, 21.Avg.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Poklon Pavla Beljanskog srpskom narodu
Spomen-zbirka u Novom Sadu, najcelovitija kolekcija srpskog slikarstva prve polovine 20. veka i svedočanstvo jedne epohe, obeležava pet decenija postojanja
Novi Sad - Izložbom materijala dokumentarnog fonda u Novom Sadu, koja je u toku, počelo je obeležavanje 50-godišnjice Spomen-zbirke Pavla Beljanskog, jedinstvene institucije na ovim prostorima koju je ovaj diplomata i veliki kolekcionar zaveštao srpskom narodu posebnim ugovorom o poklonu sa Izvršnim većem AP >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << Vojvodine, 1957. godine.
Beljanski je ostavio izuzetno vrednu zbirku slika, skulptura i tapiserija koju je dopunjavao sve do kraja svog života 1965. godine i ona sadrži 185 dela 37 autora. Reč je, zapravo o kolekciji koja se sastoji od najznačajnijih dela srpske umetnosti nastalih od početka do sedme decenije dvadesetog veka, pri čemu je posebno vrednim delima zastupljen period između Prvog i Drugog svetskog rata.
Povodom jubileja, kustos Milana Kvas priprema dragocenu monografiju sa reprodukcijama slika iz pomenutog dela (osnovnog fonda) Spomen-zbirke, a uz svaku od njih biće štampan kraći osvrt na predstavljeni rad, specijalno pripremljen za ovu priliku.
Mada je od 1961. godine, kada je Spomen-zbirka Pavla Beljanskog otvorena za javnost, kroz njene galerije prošlo hiljade i hiljade ljubitelja umetnosti, vredi podsetiti, u najkraćem, na njeno najveće blago koje podjednako i danas privlači sve generacije posetilaca.
Naime, osnovni fond hronološki počinje slikama prve generacije modernista (Nadežda Petrović, Milan Milovanović, Kosta Miličević), a nastavlja se delima najvažnijih predstavnika srpske umetnosti između dva svetska rata (Sava Šumanović, Milan Konjović, Petar Dobrović, Ivan Radović, Jovan Bijelić, Petar Lubarda, Sreten Stojanović, Risto Stijović) i ostvarenjima umetnika druge polovine 20. veka (Zora Petrović, Liza Križanić, Živko Stojsavljević, Milenko Šerban, Ljubica Sokić).
Kako ističu ljubazni domaćini u Spomen-zbirci, posebna vrednost tih dela i zbirke u celini je što se Pavle Beljanski orijentisao na sakupljanje dela domaćih autora kada je većina tih umetnika bila u mladim godinama, i kada su bili nepoznati u javnosti, odnosno na početku svoje karijere. Samo izuzetnoj sposobnosti Beljanskog da prepozna kvalitet opusa umetnika, i vrednost pojedinih dela koja su znatno kasnije dobila potvrdu u umetničkim i širim društvenim krugovima, treba zahvaliti što se na jednom mestu mogu videti tako važni primerci našeg stvaralačkog blaga.
Ostvarena je želja Pavla Beljanskog da njegova zaostavština ne završi među prašnjavim policama u nekom magacinu, daleko od očiju novih generacija zaljubljenika u umetnost. I sadašnji mali, ali vredan kolektiv Spomen-zbirke nastoji da u ovoj instituciji bude živo, uz zanimljiv program rada, tokom cele godine. Od 1967. godine redovno se dodeljuje "Nagrada Spomen-zbirke Pavla Beljanskog" za najbolji diplomski rad odbranjen na Odeljenju za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta u Beogradu. Tematske izložbe o autorima zastupljenim u kolekciji gotovo da sustiže jedna drugu, a u okviru Likovne radionice održavaju se višemesečne edukacije najmlađih, u skladu sa njihovim interesovanjima, pri čemu je negovanje likovnog izraza osnovni cilj rada sa polaznicima koji krajem svake godine priređuju izložbu svojih radova. Izuzetno je bogata i saradnja sa Akademijom umetnosti u Novom Sadu, a i studenti u galeriji Spomen-zbirke svakog maja priređuju izložbe svojih radova.
Povodom jubileja i jedno prijatno iznenađenje. Kako ističe kustos Aleksandra Nećakov, aktuelna postavka materijala iz dokumentarnog fonda Zbirke sadrži i mnoge, ovom prilikom prvi put izložene interesantne sadržaje iz tog fonda, od značaka, akvarela i skulptura do slika većih formata. Uskoro će i izložba slika Danice Jovanović, pa se može reći da se jubilej obeležava više radno nego paradno.
-----------------------------------------------------------
Ko je, zapravo, Pavle Beljanski?
Svakako jedan od najvećih dobrotvora u srpskom narodu, po obrazovanju pravnik (diplomirao na Sorboni), a po vokaciji diplomata, najvredniji trag svog bitisanja ostavio je, po mnogima, kao fanatični ljubitelj i vrstan poznavalac umetnosti. Rođen je u Velikom Gradištu 1892. godine, a bogat životni put, posut i ružama i trnjem, završio u našem glavnom gradu. Poput mnogih velikih ljudi i njega je pratila tragična sudbina – pogibija sedmoro članova porodice prilikom bombardovanja Svilajnca 1944. godine.
Diplomatsku karijeru započeo je u Stokholmu, a nastavio u Varšavi, Berlinu, Beču, Parizu, Rimu, Beogradu. Okupiran umetnošću, istovremeno uspostavlja bliske kontakte sa vrhunskim književnim i likovnim stvaraocima, uključujući i one koji su zastupljeni u našoj najcelovitijoj zbirci umetničkih dela srpskog slikarstva prve polovine 20. veka.
Slavoljub Živković
[objavljeno: 21.08.2007.]
