Izvor: Politika, 02.Maj.2014, 23:02 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Pejzaži iz Titove zbirke
Izložba otvorena u Galeriji Matice srpske u Novom Sadu prikazuje dela koja su poklanjana predsedniku, istovremeno ilustrujući tokove jugoslovenske umetnosti
Izložba „Umetnost i vlast: pejzaži iz zbirke Josipa Broza Tita” uz prateću publikaciju, autorke Ane Panić, kustosa likovne zbirke Muzeja istorije Jugoslavije otvorena je u petak u galeriji Matice srpske u Novom Sadu.
Pejzaži iz zbirke Josipa Broza – 45 slika i mapa drvoreza (10 listova) − ilustruju >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << tokove jugoslovenske umetnosti, ali su i odraz ideologije vlasti. Neka dela su pokloni samih umetnika, neka dar Titovih saradnika, ali i građana, raznih udruženja...
Vremenski okvir, u kome su nastali pejzaži poklanjani Josipu Brozu, čini osam decenija 20. veka, počev od Groharevog „Proleća” iz 1903. godine pa sve do poslednjih poklonjenih dela Peđe Milosavljevića i Vasilija Jordana iz sedme i osme decenije prošlog veka. Slika Vasilija Jordana, ipak nije bila po Titovom ukusu, pa je umesto u rezidenciji završila u depou. Vasilije Jordan u svom delu „Ljudi iz predgrađa” (1971) daje pesimističnu viziju života u gradu.
Izloženi radovi pokazuju stilove i uticaje koje su naši umetnici školovani u Minhenu i Parizu prenosili na svoja platna od najstarijih pejzaža, koji pripadaju slikarstvu impresionizma pod uticajem minhenske škole, preko Save Šumanovića, koji kao učenik Andra Lota donosi iskustva kubizma, do onih koji su u Minhenu stekli akademsko obrazovanje poput Bete Vukanović, Vladimira Becića ili Mencija Klementa Crnčića.
U Titovoj zbirci našlo se i delo Nadežde Petrović „Predeo 2” poklon grada Čačka predsedniku Titu 1959. godine, kao i slika Moše Pijade „Borik u Lepoglavi” jedan iz serije pejzaža koje je naslikao dok je bio u zatvoru.
Po rečima kustosa Anite Panić u zbirci su najviše zastupljeni radovi koji pripadaju kolorističkom ekspresionizmu: „Dalmatinski predeli” Petra Dobrovića, Šumanovićev „Most na Šidini”, nostalgični ambijenti Bore Stevanovića poput „Predgrađa Beograda”, „Prizren” Nikole Graovca...
Na izložbi su i dela Konjovića, Mila Milunovića i Petra Lubarde čija je izložba 1951. u beogradskoj galeriji Ulus označila kraj socrealističkog slikarstva, ali i nagovestila promene u jugoslovenskoj kulturnoj politici.
– Dobar primer upotrebe pejzaža koji u sebi nosi skrivenu poruku je slika Krste Hegedušića „Brčko–Banovići” iz 1956, koja komentariše prvu saveznu omladinsku radnu akciju u Jugoslaviji. Skulpturalno obrađeno kamenje u prednjem planu može se posmatrati kao realnost, dok je voz u zadnjem planu, prikazan kao dečja igračka, još uvek u domenu želja... Možda sa prikazom voza kao dečje igračke, ima veze i poznata izjava Miroslava Krleže da „nije ovo prva pruga na svetu sigurno, ali je prva koju su izgradila deca...” – kaže Ana Panić.
Peđa Milosavljević u posleratnom periodu stvara ciklus sa motivima Dubrovnika, a na slici iz 1966, na poleđini su potpisani svi članovi tadašnjeg CK SKJ koji su ovo delo poklonili Titu.
Zanimljivo je i da se nazivi nekih slika odnosno prikazani motivi direktno odnose na detalje iz Titovog ranog života. Tako slika Ica Polovića nosi naziv „Tu je 1928. uhapšen Tito”, a Slavoljub Slavo Štrigl svoju sliku naziva „Majstorska radionica u Sisku u kojoj je drug Tito učio zanat od 1907. do 1910. godine”.
Posebno atraktivan deo ove izložbe čine video-radovi slovenačke umetnice Jasmine Cibic. Reč je o igranim rekonstrukcijama sastanka Komisije za pregled umetničkih dela Skupštine Slovenije 1958. godine kada se odlučivalo koji će umetnici, odnosno dela najbolje predstaviti Sloveniju uz prisutna pitanja cenzure i autocenzure. U filmu „Uokviravanje prostora” umetnica, kroz razgovor novinarke i zvaničnog arhitekte vile „Bled” preispituje specifičnu ideološku ulogu umetničkih dela u reprezentativnim objektima.
Izložba u Galeriji Matice srpske traje do 18. jula, a potom će je videti i beogradska publika.
M. Đorđević
objavljeno: 03.05.2014.
