Izvor: Politika, 24.Avg.2008, 23:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Novozelandski dragulji
Izložba Kolina MekKana Australijske nacionalne galerije u Kanberi biće otvorena do 19. oktobra u Danidinu, gradiću sa puno mladih, kreativnih i preduzimljivih ljudi
PISMO IZ AUSTRALIJE
Danidin – Oktagon je srce gradića koji važi za najbolje očuvan spomenik arhitekture iz doba kraljice Viktorije i njenog naslednika, Edvarda VII, na južnoj hemisferi. Ime gradića je Danidin (Dunedin), a osnovali su ga dvadesetih godina 19. veka Škotlanđani, svi do >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << jednog pripadnici prezbiterijanske crkve vođeni mesijanskom žudnjom za širenjem sopstvene vere.
Među prvim doseljenicima tako se obreo i nećak Roberta Barnsa, pesnika čije balade i dan-danas zna napamet svaki Škotlanđanin koji drži do svog porekla. Njegov potomak je, u vreme prispeća u koloniju, bio mlad sveštenik pun elana, a vitki obrisi „prve crkve”, kako se zvanično naziva gotsko zdanje čiju izgradnju je nadzirao tokom više decenija, zrače nekom nadzemaljskom svetlošću. Utisak stvara beličasti kamen fasade okružene širokim travnjakom, kao i šiljati vrhovi zvonika koji usmeravaju pogled naviše, put neba kojem čovek od pamtiveka stremi.
Spomenik velikom škotskom pesniku na trgu Oktagon i „prva crkva” u njegovoj zaleđini su ostali centralna obeležja Danidina. Skupština grada i Narodna galerija podignuta uz severni obod trga, naspram lanca kafića i restorana, dodatne su znamenitosti kojima se ponosi 123.000 stanovnika ovog gradića.
Ljudi koji ceo život provedu u rodnom mestu po pravilu su duboko vezani za njega. Ali broj mladih, kreativnih i preduzimljivih ljudi koji u Danidinu nalaze sve što im treba govori da se ovde radi o nečem drugom, a ne samo o emocijama. To „nešto” je bogatstvo sadržaja koje su nasledili i koje sami stvaraju. Otago univerzitet ima oko 23.000 studenata (od toga 6000 stranih), domaći sajam mode privlači pažnju međunarodne javnosti, a čokolada Cadbury koja se pravi u lokalnoj fabrici dominira ne samo na novozelandskom, već i na australijskom tržištu. Danidin ima četiri profesionalna pozorišta, dok je Narodna galerija samo tokom jula nudila pet postavki, jednu značajniju od druge. Projektovan takođe u obliku oktagona, centralni hol galerije i izložbeni prostori koji se od njega račvaju kao napolju ulice, vode posetioca do japanskih grafika, do kreacija tekstilnih dizajnera u kojima se ogleda spoj evropske i maorske tradicije, do stalne postavke sa platnima Tomasa Geinzboroa, Ser Džošue Rejnoldsa, i Monea, Derena, Tarnera i Tisoa, primoravajući ga da se svaki put vrati na mesto polazišta.
Duž jednog od tih krakova izloženi su akvareli Fransis Hodžis, pionira novozelandskog impresionizma, koja je veći deo života provela u Parizu. Svet na njima je doživljen iz ženskog ugla, ugla majke, vezilje, devojaka spojenih osećanjem drugarstva spram kojeg su brda u zaleđini izgubila svu grandioznost. Simbolična kompozicija i istančanost detalja tako neobični u tehnici akvarela imaju magnetsku moć i urezuju se u sećanje. Paleta na ovim slikama je uvek vedra, za razliku od pejzaža uhvaćenih hladnim, mada ne i sumornim tonovima. Hodžisovu su najviše privlačile luke i reke. Slikala ih je putujući od grada do grada, uprkos novčanim nedaćama, i onda se vraćala na Monmartr, među slikare koji su prepoznavali osobenost njenog talenta. Jedini u to vreme.
Najvećeg novozelandskog modernistu, Kolina MekKana (Colin McCahon, 1919–1987), mučile su slične nedaće. Njegovo platno „Pobeda nad smrću 2” (1970) stručnjaci po značaju danas porede sa slikom Džeksona Poloka „Plavi stubovi” (1952). Ali, kada je pre trideset godina novozelandski predsednik vlade Robert Maldun poklonio ovu MekKanovu sliku australijskom narodu, pojedini novinari su njegov gest protumačili kao šalu. Srećom, direktor Australijske nacionalne galerije u Kanberi je već bio video umetnikove radove tako da je oberučke prihvatio poklon. Izložbu koja će biti otvorena do 19. oktobra donela je u Danidin upravo ova australijska institucija, koja u svojoj kolekciji danas ima i MekKanova ulja i njegove grafike.
U današnje vreme tekst na likovnom platnu ne predstavlja više nikakvu novinu, ali sredinom 1940-ih MekKanovo osobeno preispitivanje veze između čoveka i religije delovalo je zaista kao negacija suštine umetnosti. Zašto baš reč, bez figuracije, objašnjava se slikarevim iskustvom iz detinjstva. Dok su neki nastavnici to što je bio i ostao levak tumačili kao dečakovo odbijanje da se prilagodi konvenciji, drugi su veću pažnju pridavali njegovom talentu za poeziju. Ovu strast MekKan je kasnije delio sa pesnicima, vršnjacima, a česte posete ekscentričnog ujaka Frenka, koji je sa sobom uvek nosio tablice sa religioznim tekstovima i hrišćanskim simbolima, kao i pomoćna sredstva za meditaciju, učinile su ostalo. U periodu između 1946. i 1952. slikareva pažnja tako skreće sa pejzaža na teme iz Novog zaveta, ali još uvek predstavljene u duhu likovne tradicije, kao što to „Raspeće: jabukova grana” (1950) jasno pokazuje. Čovek u levom uglu lika prikovanog uz raspeće je sam Kolin MekKan, a žena i dete pod jabukom su njegova supruga Ana Hamblet i njen sin Vilijam. Često razdvojeni, zbog nemaštine, oni i na slici obitavaju u dva različita sveta podvojena ovalnim „ramom”. Tek u seriji radova iz 1969. godine pod nazivom „Religija u praksi” i crno-belim „Nastavnim sredstvima”, naslikanim godinu dana kasnije, piktoralnost konačno nestaje, a slika o naporima ovog umetnika da očuva veru, uprkos iskušenjima, ostaje isključivo rečju pribeležena na platnu.
Jasna Novaković
[objavljeno: 25/08/2008]
