Izvor: Politika, 22.Jan.2008, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Napoleon u Bostonu
Izložba „Simboli moći: Napoleon i umetnost ampir stila 1800–1815”, događaj sezone „američke Atine”, seli se za koji dan u Pariz
Tanjug specijalno za „Politiku”
Boston – Zanimljiva kombinacija: samodržac, car, Napoleon Bonaparte i revolucionarni, republikanski Boston. Iz nje je dobijena raskošna, spektakularna izložba „Simboli moći: Napoleon i umetnost ampir stila 1800–1815” koja je postavljena u bostonskom >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << Muzeju lepih umetnosti do 27. januara, a zatim se seli u pariski Muzej dekorativnih umetnosti gde će biti izložena od 2. aprila do 5. oktobra.
Boston bi, barem na prvi pogled, bio poslednje mesto gde bi se očekivala izložba posvećena nekom evropskom vladaru 19. veka, jer iz njega, prestonice kraljevskih kolonija u Americi, krenuo je plamen pobune koji je 1783. doneo Sjedinjenim Američkim Državama nezavisnost a 1789. godine, kada je izbila Francuska revolucija, SAD su izabrale Džordža Vašingtona za svog prvog republikanskog predsednika.
Međutim, Napoleonov imperijalni Pariz postao je Meka za bostonsku elitu, a stil ampir kreiran da uveliča velelepnost „novog Rima” i direktnog naslednika rimskih cezara i Karla Velikog, obnovitelja tradicija Svetog rimskog carstva, kako je sebe doživljavao „kaplar sa Korzike”, koji je pod svojom čizmom držao celu Evropu do La Manša na zapadu i Moskve na istoku, osvojio je nove bogataše s one strane Atlantika. Među 200 eksponata bostonske izložbe postavljene u salama čiji su zidovi prekriveni somotskim draperijama u boji imperatorskog purpura, pored onih koji su dopremljeni iz Napoleonovih palata Malmezona, Tiljerija, Fontenbloa", ravnopravno mesto zauzimaju oni iz privatnih i javnih kolekcija Bostona, bilo da se radi o luksuznom porcelanu, nameštaju ili toaletama. To je sve doneto u Boston u kovčezima američke elite koja se veoma dobro osećala u salonima i palatama skorojevića kojima je novi imperator Napoleon podelio titule i bogatstva, doneta u Pariz kao ratni plen sa njegovih pohoda na Egipat, Italiju, Nemačku, Belgiju, Poljsku, Španiju, Holandiju, Dalmaciju...
Kao dostojan „uvod” u monumentalni stil, osmišljen da istovremeno dočara moć, vojničku strogost, bogatstvo i visoke ideale na kojima je počivala Francuska revolucija, na izložbi je reprezentativni portret Napoleona na prestolu u krunidbenoj odori, rad Žana Ogasta Dominika Engra, rađen 1806. Odeven je u somot i ogrnut plaštom od hermelina kao srednjovekovni vladari, sa zlatnim lovorovim vencem na glavi kao rimski cezari i sa simbolima carske moći u rukama – skiptrom i „rukom pravde” koje je imao Karlo Veliki.
Tu je i jedan od originalnih prestola, izrađenih posle krunisanja 1804. za svaku od carskih rezidencija, na kojem su svi bitni simboli i motivi preuzeti iz antičke umetnosti. Zatim, Napoleonov paradni mač, njegov „kiras” (paradni grudni oklop), stolice, stolovi koje je nosio na svoje ratne pohode. Svi predmeti koji su izrađivani za carevu ličnu upotrebu, za njegovu prvu suprugu, caricu Žozefinu, i drugu, Mariju Lujzu, zatim oni kojima su opremane carske odaje (satovi, lampe, kreveti, fotelje, komode, pisaći stolovi, svetiljke, lavori, krčazi, servisi za čaj i ručavanje, dekoracije za trpeze) dekorisani su veoma smišljeno, odabranim ornamentima koji su nosili, za ono vreme, čitljive propagandne i političke poruke. Najvažnija su dva imperatorova amblema: „merovinška pčela” i rimski orao koji su svugde prisutni. Napoleon je odabrao pčelu koja je u antici bila simbol besmrtnosti jer je u grobu franačkog kralja Hilderika I koji je vladao u petom veku pronađeno više od 300 zlatnih pčela, i to je trebalo da ga poveže sa prvim domaćim dinastijama.
Motiv orlova sa raširenim krilima koje su rimske legije nosile u rat, Napoleon je preuzeo kao oznake svoje armije, ali i svog imperatorskog dostojanstva. Iz srednjovekovne heraldike preuzeo je petokraku zvezdu kao znak viteškog dostojanstva, koju je uključio u svoj grb, i često je slovo „N” stavljao u centar petokrake, ili ga je okruživao vencem od lovorovog ili hrastovog lišća. Lovor je bio simbol vojne pobede dok je hrast bio znak jačine i izdržljivosti. Liktorska sekira je trebalo da podseti da novo carstvo zastupa i brani vrline i vrednosti republikanskog Rima
Kao pandan tim ratničkim i muževnim motivima, ampir stil je doneo i čitav niz onih koji su trebali da budu metafora za ženstvenost, jer su asocirali na ljubav i zavođenje. Oni su se koristili na predmetima koji su okruživali dve Napoleonove carice. Za Žozefinu je omiljeni motiv bio labud, kao simbol zavodljivosti i elegancije, ali i rog izobilja kombinovan često sa njenim inicijalom „J”. Dok su stolice i stolovi rađeni za Napoleona i njegove generale i dvorjane bili strogih ravnih linija sa lavljim glavama kod ručki i ukrašeni reljefima ili intarzijama sa temama iz vojne istorije Rima, u damskim spavaćim sobama bile su postelje u vidu školje da bi asocirale na onu iz koje se rodila Venera. Najveći eksponat među mnogima koji imaju kolosalne dimenzije je tepih rađen za prestonu dvoranu u dvoru Tiljeri sa džinovskim motivima pčela i monumentalnim slovom „N”.
Istovremeno, u vitrinama su izloženi delikatni porcelanski tanjiri i šolje izrađeni u Sevru specijalno za caricu Žozefinu na kojima su slikane egzotične biljke i cveće koje je raslo u vrtovima palate Malmezon. Ona je u tom „ljubavnom gnezdu” koji je svila za Napoleona imala vrt i staklenike sa 10.000 retkih biljaka.
Vreme najveće slave od krunisanja do razvoda i novoga braka, obeležili su najskupoceniji predmeti kao što je „nef” carice Žozefine, zlatna posuda sa skulpturama u kojoj se nalazio njen lični pribor za jelo i koja je stavljana na sto ispred njenog tanjira kao znak carskog dostojanstva. Komadi nakita, na kojima su ugrađeni minijaturni mozaici sa motivima iz rimskog perioda, otkrivaju neverovatno majstorstvo pariskih zlatara, a tu su i servisi izrađeni za samoga cara na kojima su slike gradova i dvoraca koje je osvojio tokom svoje relativno kratke, ali brilijantne vojničke karijere.
Možda je nešto od Napoleonovog metoda širenja demokratskih ideja ognjem i mačem blisko savremenim Amerikancima, ili su ponosni što je nešto od raskoši njegovih palata stiglo do Bostona još pre dva veka, tek izložba „Simboli moći: Napoleon i umetnost ampir stila 1800–1815” bila je događaj sezone „američke Atine”.
Vera Kondev
[objavljeno: 23/01/2008]
