Izvor: Blic, 21.Mar.2008, 08:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Moja kamera je Aladinova lampa
AMSTERDAM - Skraćenica Muzeja fotografije je FOAM (Fotografski muzej u Amsterdamu). Otvoren je 2004. godine, u jednoj od starih zgrada na Kejzer kanalu; njegova osnovna delatnost su izložbe svih vrsta fotografija, a posebna pažnja se posvećuje legendarnim ličnostima fotožurnalizma. Jedan od njih je Vigi (1899-1968), čija je retrospektiva priređena zahvaljujući kolekciji Hendrika Berinsona.
Nemački kolekcionar i diler umetničkih dela Hendrik Berinson bio je >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << strastveni zaljubljenik u fotografije Augusta Sandera kada je 1982. otkrio Vigija i počeo da se zanima i za njegovo delo. Te godine, naime, objavljena je knjiga „Vigijev Njujork" koja izborom od 280 fotografija pokriva tridesetogodišnji rad slavnog reportera koji je radio u „Vorld telegramu", „Dejli njuzu" i „Herald tribjunu".
Ašer Felig, poznatiji kao Vigi, rođen je 1899. u gradu Zlocevu, u poljskoj provinciji Galiciji, tada pod austrijskim carstvom. Njegov otac beži u Ameriku 1906. naslućujući pogrom Jevreja. Pošto mu se 1910. pridružuje porodica, nastanjuju se na ostrvu Elis gde u neviđenoj bedi žive hiljade izbeglica. U jedanaestoj godini, nakon jedne prepirke sa ocem, Vigi napušta roditeljski dom. Živi bukvalno na ulici radeći svakojake poslove da bi se prehranio. Sirotinja i beznađe koje je tada upoznao ostaće zauvek njegove teme.
Godine 1935. pada mu na pamet nesvakidašnja ideja: kupuje stari ševrolet i u njemu instalira laboratoriju, kao i pisaću mašinu na kojoj kuca legende ispod slika koje šalje dnevnim novinama. Njegov auto ubrzo postaje njegova kuća, u njemu spava, radi, čak se i hrani. S pronicljivim fotografskim okom, u stalnom pokretu, krstari gradom u potrazi za uličnim storijama koje su u godinama depresije uglavnom tiču krvavih obračuna i beskućnika. Snimci sa potpisom „Weegee The Famous" preplavljuju dnevne novine čiji se vlasnici bune jer te fotografije „previše uznemiruju javnost".
„Moja kamera je bila Aladinova lampa kojom sam osvetljavao noćna ubistva, što se mnogima nije dopadalo. Zato sam, stekavši ime, rešio da odem u frilensere", zapisao je u autobiografiji objavljenoj 1961. godine.
Vigi je bez sumnje znao kako da privuče publiku, kako da joj uzburka emocije, pa čak, iako samouk, kako da koristi stečeno znanje iz istorije umetnosti.
Bez obzira na to što u Vigijevom opusu dominiraju scene kriminala, žrtve zločina i nesrećni slučajevi, onim drugima, kao što su „Spavači", poručuje: „Svuda oko nas ima humora. Treba samo da budete dovoljno otvorenog duha da ga primetite. Ja sam fotografisao dušu grada koji sam dobro poznavao i koji sam voleo, dušu koja ima i svoju smešnu stranu bez koje naš život ne bi bio podnošljiv". Smrt i san za Vigija su bili dva osnovna ljudska stanja. Fotografisati dušu grada značilo je zapravo praviti portret socijalnih klasa, a njegova večna tema raskorak između bogatih (fotografija „Kritičarka"), koje je kao slavan upoznao u Holivudu, i obespravljenih, s kojima je odrastao, svrstava ga u red retkih fotografa koji su otvoreno ustali protiv rasne diskriminacije i segregacije svake vrste. Smelim pristupom fotografiji Vigi se beskompromisno stavio u službu najnaprednijih političkih uverenja zbog kojih njegovo delo stoji rame uz rame sa delom Alfreda Stiglica ili Dijan Arbus. To što se pred kraj života preselio u filmsku meku gde je nastavio da snima, ali sada ekstravagantne javne ličnosti, samo je pojačalo njegovo zalaganje za zaštitu ljudskih prava kroz medij koji je bio njegov hleb, svetionik i lampion.
Obiman i angažovan Vigijev opus od pet hiljada fotografija među prvima je posle njegove smrti 1968. godine prepoznao Rolan Bart, označavajući ga kao možda najvećeg slikara među fotografima XX veka, slikara života, smrti i ljudske drame. Vigijeva teza da čak i fotografija pijanice može biti remek-delo, i kredo da fotografske vesti uče ljude da brže misle, zvuče i danas avangardno u svetu čija je brutalnost još gora nego u Americi četrdesetih godina prošlog veka. Da nam se savest ne bi umrtvila, važno je takav svet stalno snimati.
Omaž Vigiju u Kopolinom „Kumu"
Poznata je Vigijeva fotografija „Prvo ubistvo" koja se u kompoziciji oslanja na jednu sliku engleskog umetnika Vilijema Hogarta, dok grafiti koje snima po njujorških javnim klozetima podsećaju na crteže Georga Grosa. Ali, kao što je on umeo da primeni tuđe likovno iskustvo u svom delu, i drugi su u njegovom nalazili svoje uzore. Na primer, Frensis Ford Kopola u serijalu „Kum" „skida" scene sa Vigijevih snimaka iz zbirke „Ogoljeni grad".
