Izvor: Politika, 15.Okt.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Konačno u svojoj zemlji
Prošlog petka se navršilo 110 godina (po novom kalendaru), kada su iz Beča u Beograd preneseni posmrtni ostaci Vuka Stefanovića Karadžića (1787-1864-1897-2007). Časopis "Delo" je te, 1897. godine, povodom prenosa Vukovih zemnih ostataka sa bečkog groblja Sveti Marko u Beograd, otvorio svesku svečano intoniranim tekstom – "Srpska zemlja prima njegove srpske kosti..."! Beograd, zajedno sa celom Srbijom, sprema se da primi zemne ostatke "velikog sina", najavilo je "Delo".
Ovom >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << činu prethodila je odluka da se obnovi Dositejev grob i da, i Dositej i Vuk, budu sahranjeni desno i levo od zapadnog ulaza u Sabornu crkvu. Staranje o izradi ploča i sarkofaga povereno je nikom drugom do Mihailu Valtroviću. Dvojica velikana sahranjena su u sarkofazima od ripanjskog kamena, obojica po drugi put; Dositej polovinom septembra a Vuk, posle višednevnih svečanosti, 30. septembra. Velikog Vuka, ovenčanog brojnim evropskim priznanjima i člana tri ugledne evropske akademije, dočekala je i Srpska kraljevska akademija koja ga članstvom nije uvažila.
Istoričari književnosti su već rekli svoje: ono što je Dositej započeo u srpskoj književnosti 18. veka, stvorivši srpsku svetovnu (građansku) prosvetu i kulturu, nastavio je Vuk u 19. veku kao tvorac nove srpske nacionalne književnosti, pisane narodnim jezikom i za narod, dajući tako Dositejevim težnjama punu nacionalnu sadržinu i izraz.
Vuk nije ni pomišljao na književni poziv ali je susret u Beču sa slovenačkim slavistom Jernejem Kopitarom bio presudan za njegovo opredeljenje; istrajnim radom postao je reformator književnog jezika, kodifikator usmene književnosti, istoričar i etnolog.
Niko više no Vuk nije uviđao da se naša književnost razvijala na nacionalnim osnovama, a u evropskim tokovima. Samo je "narodna kultura obuhvatala ceo narod, od običnog vojnika do ustaničkih vojvoda i samog vrhovnog vožda", govorio je Vuk.
Jezičku reformu Vuk je krunisao izvanrednim prevodom "Novog zavjeta". U filologiji je obavio četiri temeljna posla: napisao prvu gramatiku, sastavio prvi rečnik ("Srpski rječnik"), stvorio modernu srpsku azbuku zasnovanu na fonološkom principu i moderan srpski književni jezik utemeljen na narodnim govorima. Vuk je kodifikator usmene književnosti i, kao poznavalac narodne kulture, jedan od prvih imena evropske folkloristike. Šest knjiga "Srpskih narodnih pjesama" i knjige narodnih pripovedaka i poslovica imale su evropski odjek; prevođene su na mnoge jezike i o njima su pisali najveći evropski pisci. I jedan Gete!
Kao folklorist Vuk je celog radnog veka prikupljao građu, trudeći se da opiše običaje, sujeverje, mitologiju i domaći život srpskog naroda u nedovršenom delu "Život i običaji naroda srpskog". Bio je i istoričar neposrednih događaja i ličnosti Prvog i Drugog srpskog ustanka, nastavljajući tamo gde je J. Rajić stao svojom "Istorijom..." Pisac je knjige o Crnoj Gori i saradnik Leopolda Rankea u ispisivanju "Srpske revolucije".
Vuka je u Sabornoj crkvi još jednom sudbina "sastavila" i sa Milošem Obrenovićem. I opet sa mnogo simbolike: Miloš u crkvi a Vuk ispred nje! Dva stuba nove srpske državnosti, negdašnji čobani, potom ustanici (jedan vojvoda, drugi pisar), obojica lukavi i pronicljivi, različiti i trajno u ambivalentnim odnosima, sreli su se na političkom i književnom preporodu srpskog naroda još 20-ih godina tog veka. Istoričari Miloša smatraju jednim od najvećih srpskih državnika, a Vuka jednim od pionira novih shvatanja o uređenju Srbije i njenom napretku, ne samo na polju pismenosti i književnosti – već uopšte!
Vukova sahrana završena je otkrivanjem spomen-ploča velikanima. Posle pedesetogodišnjeg izbivanja iz zemlje i isto toliko godina neumorne aktivnosti, obavivši poslove "za čitave akademije nauka", Vuk je konačno našao mir u svojoj zemlji.
[objavljeno: ]
