Izvor: Blic, 18.Mar.2004, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Jefimijin vez u Njujorku
Jefimijin vez u Njujorku
Vizantija: vera i moć (1261 – 1557) - naziv je izložbe otvorene u Metropoliten muzeju u Njujorku koja traje do 4. jula. Treća je u hronološkom nizu posvećenom umetnosti Vizantije. Velika internacionalna postavka: od godine 1261, kada je Konstantinopolj obnovljen kao carski grad Istočne Romeje, do 1557, pada pod Otomansku imperiju.
Značaj ovog doba otkrivaju dela naručivana za crkve, mahom pravoslavne, a njegov uticaj doseže do islamskog >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << sveta, sa jedne strane, sa druge, latinskog, a s tim u vezi ponajviše se ogleda u renesansi. Iz tog perioda u našem narodu najpoznatija je Pohvala knezu Lazaru koju je zlatnim nitima izvezla pesnikinja Jefimija. Ali, ima ih još podjednako vrednih koji pripadaju kraljevima Dušanu, Milutinu, Uglješi, ili manastirima…
Na izložbi je radio čitav tim stručnjaka: dr Helen Evans, kustos za vizantijsku umetnost u Metropolitenu, dr Mahruk Tarpor, pomoćnik direktora Metropolitena i dr Slobodan Ćurčić, profesora srednjovekjovne umetnosti na Prinston univerzitetu i Univerzitetu u Solunu. Oni su prošle godine posetili Beograd i pogledali naše muzejske fondove. Sa naše strane, tim je okupljen oko akademika Gojka Subotića: Slobodan Mileusnić, direktor Muzeja srpske pravoslavne crkve, dr Tatjana Cvjetičanin, v.d. direktora Narodnog muzeja, Branka Ivanić, šef odeljenja za srednji vek u Narodnom muzeju, Nataša Cerović kustos-arheolog, Vesna Radić, kustos-numizmatičar, profesori Marica Šuput, sa Filozofskog fakulteta, i Miroljub Stamenković, s Fakulteta primenjenih umetnosti. Dokumentacija o eksponatima koju su poslali – besprekorna. Ocena je kolega iz Metropolitena. Restauracija, rad Slobodana Savića – takođe.
Da podsetimo naše čitaoce – jer 'Blic” je o projektu u više mahova pisao: sastoji se od tri izložbe, a nazvan je 'Umetnost Vizantije'. Prethodne dve bile su: 'Vreme duhovnosti', 1978. godine, i 'Slava Vizantije', 1997. godine. Na prvoj izložbi Srbija nije predstavljena jer tada kao država nije ni postojala, budući da je reč o periodu od 330. do 843. godine. Greška je učinjena u sledećoj koja je pokrila period od 843. do 1261. godine, kada država Nemanjića počinje da se razvija. 'Kulturni embargo je bio jedini razlog što srpska srednjovekovna država nije bila zastupljena na postavci”, rekla je tada za 'Blic” dr Helen Evans. Ipak, skandal ne samo u našoj već i u svetskoj stručnoj javnosti, nije izbegnut. (U katalogu, na mapi, primera radi, Srbija je u granicama Bugarske!) Uvidevši propust – nameran ili ne, može da se nagađa – 'Metropoliten” ide korak dalje: obećava da će snimiti CD koji će pokriti prezentaciju naših artefakata iz tog perioda i poslati ih svim institucijama uz kataloge koje su već dobili (među tim vanrednim atrefaktima je i 'Miroslavljevo jevanđelje.)
Prema prvobitnom planu, čitavo područje kasnog vizantijskog sveta trebalo je da pokrije oko hiljadu umetničkih dela. Ali, budući da u galeriju na drugom spratu Metropolitena može stati samo 330 dela, revidiranje je bilo neophodno. Izložba 'Vera i moć Vizantije' obuhvata uglavnom radove nastale za pravoslavne crkve, s posebnim osvrtom na one iz Carigrada, ali i zemalja i gradova koji su konkurisali pretonici Carstva, kao što su Rusija, Srbija, Bugarska, Jermenija, Mistra, Solun... Ukupno iz 130 muzeja sveta. Završava se godinom 1557. kada je nemački učenjak Hieronimus Volf zamenio pravo ime 'Carstvo Romeja',ili Istočno-rimsko carstvo, terminom 'Vizantija'. M. Marjanović Hvostansko zvono, prsten...
Među reprezentativnim eksponatima poreklom iz Narodnog muzeja u Beogradu nalaze se: rozeta iz Milentije – remek delo dekorativne plastike Moravske škole; kivot Stefana Dečanskog; zlatni prsten kraljice Teodore (žene Stefana Dečanskog), pronađen u manastiru Banjska 1914. godine; srebrni tanjir sa carskim pečatom sa dvoglavim orlom i napisom cara Stefana Dušana Četvrtog, nađen 1932. u blizini Skoplja, tada prestonici Dušanovog carstva; dvostruka Ikona Bogorodice (na poleđini su Blagovesti) i Ikona Simeona Nemanje i Sv. Save, za koje se dugo mislilo da potiču iz Hilandara, a pripisuje se slikaru Longinu; deo horosa kralja Vukašina; epitrahilj iz Crkve Svetog Patra u Novom Pazaru; dva dinara cara Dušana, jedan Milutinov i jedan Uglješin;i …
- Zvono iz Bogorodice Hvostanske na kome se čita ime Rodop, vlastelinske kuće bliske Brankovićima, koje su zajedno sa ostalim predmetima restaurirali i konzervirali naši stručnjaci zahvaljujući donaciji Metropolitena – objašnjava Nataša Cerović.
Sam nalaz Zvona otkriva nivo svesti tadašnjih Srba. Pred nekom najezdom/opasnošću u 14. veku, nisu ga ni otuđili ni pretopili, već su ga umotali u aer/antimnis (tkaninu kojom se prekriva časna trpeza, bez koje nema ni crkve ni bogosluženja) i zakopali! Plaštanica, vez, ikone...
Plaštanica kralja Milutina, sa zlatnim vezom, iz 13. ili 14. veka; mitra ili vladičanska kapa, rad kćeri despota Đurđa Brankovića, Katarine Kantakuzine, za Beogradsku mitropoliju; Pohvala knezu Lazaru, koju je 1402. godine zlatom i srebrom izvezla Jefimija; ripida iz manastira Banje kod Priboja; rukopisano jevanđelje koje je srebrom i zlatom okovao kujundžija Kondo Vuk… - dela su koja je Metropoliten muzeju u Njujorku ustupio Muzej Srpske pravoslavne crkve iz Beograda. A na zahtev priređivača iz Raško-prizrebnske eparhije u Njujork je otišla i čuvena Bogorodica od mermera koja se čuva u manastiru Sokolica (Kosmet), kao i kivot iz Dečana.
