Izvor: B92, 23.Maj.2013, 10:30 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Izložba posvećena Ćirilu i Metodiju
U godini koju je Unesko proglasio godinom Ćirila i Metodija, u petak će, na dan posvećen ovim slovenskim misionarima, brojne evropske države obeležiti jubilej - 1.150 godina od kako su oni došli u tadašnju Veliku Moravsku (Češka i Slovačka) da među tamošnjim Slovenima šire hrišćanstvo i pismenost.
Kao što u jeziku zajedno žive narodni i književni jezik, tako su u srednjem veku zajedno živela dva tipa pisma - ustavno, koje prati književni jezik, i kancelarijski >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 << brzopis koji prati govor u kancelarijama. Nismo imali puno primera za kancelarijski brzopis, ali smo iz naših fondova izdvojili nekoliko primeraka, sa kojima ga ilustrujemo - kaže Ubiparip.
Tim povodom, u Narodnoj biblioteci Srbije biće otvorena izložba pod nazivom "Rasejaše reči među narode nove". Postavku čini više desetina dragocenih srpskih ćirilskih rukopisa i ranih štampanih knjiga od 12. do 18. veka, prenose Novosti.
Po rečima autora izložbe, mr Milanke Ubiparip, Jovane Stanojlović i mr Miroslava Lazića, cilj izložbe jeste da se, u meri u kojoj to dozvoljavaju fondovi Narodne biblioteke, prikažu najznačajnije faze u razvoju srpskog ćiriličnog pisma tokom epohe rukom pisanih knjiga. Autori su nastojali da ukažu na raznovrsnost sadržaja naše srednjovekovne izvorne i prevodne književnosti, kao i da istaknu značajne elemente likovno-umetničkog oblikovanja. - Naša prva sačuvana knjiga je Miroslavljevo jevanđelje, sa kraja 12. veka, a po najnovijim istraživanjima, postoji još starija, nastala početkom 11. veka. To je Marijino jevanđelje. Kako ove knjige nisu u vlasništvu Biblioteke, napravili smo reprodukcije da ilustrujemo prvu fazu pismenosti - objašnjava Ubiparip. - Obe knjige svedoče i o međusobnom prožimanju glagoljice i ćirilice u srpskim sredinama u dugom vremenskom periodu.
Marijino jevanđelje se čuva u Moskvi, a dva lista se nalaze u bečkoj biblioteci. Zanimljivo je da su ta dva lista bila zalepljena na korice jedne ćirilske knjige i otkrivena su prilikom restauracije.
- Marijino jevanđelje je rukopis pisan staroslovenskim jezikom. Međutim, poslednja istraživanja uverljivo pokazuju da je pisar bio čovek sa štokavskog govornog područja - kaže naša sagovornica. - To znači da je ovo jevanđelje spomenik koji prvi čuva tragove srpske redakcije staroslovenskog jezika. Dakle, to je najstariji spomenik u kome možemo da vidimo na koji način je staroslovenski jezik primljen na štokavskom govornom području.
Zahvaljujući dopunjenom fondu Biblioteke, koji čak ni naučna i stručna javnost do sada nije mogla da vidi, na izložbi će biti prikazan autograf zografa Longina. - Nažalost, u pitanju je fragment - ističe Ubiparip. - Ipak, to je njegovo originalno delo, pisano njegovom rukom. Mada taj fragment nije privlačan na oko, vrlo je značajan sa književnoistorijskog stanovišta, posebno što do sada nije izlagan.
Među izloženim originalnim rukopisima posebno mesto ima Beogradski parimejnik, s početka 13. veka, inače najstarija knjiga u rukom pisanom fondu Biblioteke. - Njena dragocenost nije samo u starini, već i u tome što je to najstariji prepis posebne redakcije parimejnog teksta, kao i zbog kaligrafskog pisma, arhaičnog jezika i raznovrsne i bogate iluminacije - objašnjava Jovana Stanojlović. - Pored parimejnika, među značajnim rukopisima su Ivićevo četvorojevanđelje iz 1570, prizrenski prepis Dušanovog zakonika, nastao u prvoj četvrtini 16. veka, kao i arhijerejski činovnik iz 1688. godine.
Izložba pokazuje razvoj pisma od takozvanog ustavnog, koje je monumentalno, preko poluustavnog, do kancelarijskog brzopisa, kojim su pisani neki noviji rukopisi.
- Trudili smo se da pokažemo i bogatstvo sadržaja - naglašava Stanojlovićeva. - Među eksponatima su rukopis romana "Aleksandrida", s početka 15 veka, zatim prizrenski pravni spisi, jerusalimski tipik...
Na izložbi su predstavljeni i pojedini primerci starih štampanih knjiga, od cetinjskog Oktoiha, prvog izdanja na srpskoslovenskom jeziku, štampanog 1494. godine na Cetinju, preko prvog srpskog bukvara, štampanog u mileševskoj štampariji krajem 16. veka, "Prazničnog mineja" Božidara Vukovića, objavljenog nešto kasnije u Veneciji, sve do 1818. kada je objavljen "Rečnik" Vuka Karadžića.
