Izvor: Politika, 08.Maj.2014, 23:04 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Govorimo li anglosrpski jezik
Srpski političari se, gotovo nikad ne konsultuju sa srpskim filolozima u donošenju odluka, rekao je Miloš Kovačević na skupu posvećenom srpskom jeziku i kulturi
U Srpskoj književnoj zadruzi održan je naučni skup s temom: „Identitet srpskog jezika i kulture”, na kojem je učestvovalo dvadesetak lingvista, književnika, profesora univerziteta, koji su ukazali na status jezika i probleme s kojima se suočava.
Miloš Kovačević, u radu: „Srpska pripomoć bosanskoj >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << kobi srpskog jezika”, podsetio je da je Skupština Srbije i Crne Gore donela (2005) Zakon o ratifikaciji Evropske povelje o regionalnim ili manjinskim jezicima, koja je sačinjena u Strazburu (1992).
Zakon je objavljen u „Službenom listu SCG – Međunarodni ugovori” (2005). „Politika” je prenela izjavu tadašnjeg ministra SCG za ljudska i manjinska prava Rasima Ljajića da će od 1. juna – albanski, bugarski, bosanski, mađarski, romski, rumunski, rusinski, slovački, ukrajinski i hrvatski jezik – biti proglašeni za regionalne i manjinske jezike u Srbiji, dok će u Crnoj Gori takav status dobiti albanski i romski.
Srbija je, dakle, za manjinske priznala deset jezika, a Crna Gora samo dva. Za dva jezika koja je Crna Gora priznala kao manjinske – a to su romski i albanski – nesporno je da ispunjavaju sve kriterijume.
Od deset jezika koje je Srbija proglasila za manjinske, dva jezika: bosanski i hrvatski, ne ispunjavaju te kriterijume. Srpski političari, dodao je Kovačević, gotovo nikad se ne konsultuju sa srpskim filolozima u donošenju filoloških odluka.
Uz napomenu da u vlastima nemaju partnera za razgovor, Ivan Negrišorac kaže da se mora misliti o celini srpskog kulturnog i jezičkog prostora. Ne smemo voditi srbijansku politiku, već svesrpsku. To ne znači da treba rušiti političke granice, ali se mora voditi računa i o jezičkim pravima Srba, koji žive van granica Srbije.
Čuvajući ono što je bilo, smatra Aleksandar Jovanović, književnost snažno određuje vreme koje nam stiže iz budućnosti. Kao malo šta drugo, ona je bitni činilac srpskog identiteta.
Više je nego vidljivo šta su i kako su našem identitetu davali Sveti Sava, Dositej Obradović, Vuk Karadžić, Ivo Andrić, ali malo ko bi se usudio da porekne i doprinose – bar kroz stvaranje književne i tradicijske osećajnosti – Jovana Jovanovića Zmaja, Milana Rakića, Borisava Stankovića, Jovana Skerlića, Miloša Crnjanskog, Momčila Nastasijevića, Vaska Pope, Ljubomira Simovića.
U titoističkom jugoslovenstvu, ističe Milo Lompar, bilo je moguće, bez bilo kakvog značajnog otpora, da dođe do ustavnih promena (1974), po kojima su Srbi u Hrvatskoj – govorili hrvatskim književnim jezikom. Pokazalo se da u odsustvu kulturne politike i nacionalne inteligencije – nestaje bilo kakva javna svest o značaju srpskog jezika.
Otud bi – u sadašnjim prilikama – bilo od značaja oblikovati javnu predstavu o neophodnosti nacionalne inteligencije. Jer, nije moguća bilo kakva javna briga o srpskom jeziku bez javne svesti o ljudima koji tu brigu vezuju za politički i kulturni položaj srpskog naroda.
Ti ljudi bi trebalo da ukažu na činjenicu da se preimenovanjem srpskog jezika u Hrvatskoj i Crnoj Gori – stvaraju preduslovi za proces postepenog i nasilnog odnarođavanja Srba.
U svom radu „Globalizacija i nacionalni status srpske književnosti”, Tiodor Rosić naglašava da je globalizacija dovela do temeljnih promena u srpskoj nacionalnoj kulturi. Ona je promenila sistem odnosa između masovne i elitne kulture, pretvarajući masovnu kulturu u vodeću. Kao posledica svega toga, pojavila se komercijalna književnost: žanr ženskih zabavnih romana, tzv. pink romani, krimići i ljubići.
Dragan Lakićević smatra da jezik određuje identitet poezije – pesnika, predmeta i junaka pevanja. Identitet jezika u poeziji može biti spoljašnji i unutrašnji: odnosi se na predmet i na stil pevanja. I u jednom i u drugom slučaju, koji su u najboljim slučajevima sjedinjeni, jezik je sastavni deo bića – pesnika i naroda.
Zoran Avramović se zapitao ko će biti odgovoran za ugrožavanje srpskog jezika. Sigurno, odgovorio je, onaj deo intelektualne elite koji forsira latinicu u štampanim i elektronskim medijima, oni književnici i naučnici koji pišu latinicom svoja dela i drugi Srbi koji ih slede.
Međutim, najveća odgovornost pada na prošle i sadašnje kulturne politike srpske države.
Destrukcija srpskog jezika, ističe Duško Babić, toliko je očigledna da je jedan novosadski profesor, s pravom, za naš sadašnji jezik ponudio termin anglosrpski.
Doista, pred nama, i među nama, rađa se jedan drugačiji jezik, ružan, nerazumljiv, isušen, neprirodan. Jezik-mutant koji teško možemo zvati maternjim, jer nas tom jeziku nisu učile naše majke i bake, kao ni veliki pisci i pesnici iz bukvara i čitanki...
Jezik bez duše i dubine koji niko ne može da voli. Novogovor Babić je i primerima oslikao: aplikacija, bekstejdž, biznis-plan, implementacija, kol-centar, pi-ar, participacija, rijaliti-šou, ketering, kasting, skauting, stajling, šoping, retro stil, mejnstrim...
Mihailo Šćepanović je govorio na temu: „Crnogorski problem srpskog jezika u Crnoj Gori”. Hrvatsku izmišljotinu da svaki narod ima pravo da svoj jezik naziva kako hoće (što nisu uradile ozbiljne svetske sredine, pa danas ne postoje američki, brazilski, austrijski, švajcarski i australijski jezik), Katedra za crnogorski jezik Filozofskog fakulteta u Nikšiću, krivotvoreći naučnu, lingvističku istinu, podvodeći kriterijume naučnosti pod kriterijum geografskog određenja, učinila je da se latinička nikšićka „Riječ”, sadržajno i naučno, sroza na nivo tabloidne literature.
Raspravi o identitetu srpskog jezika i kulture prisustvovali su i đaci Filološke i Zemunske gimnazije.
Z. Radisavljević
objavljeno: 08/05/2014
