Izvor: Politika, 10.Jan.2009, 23:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Govor crnih kugli
Crna na novogodišnjim kuglama nema samo ukrasno već i simboličko značenje, povezano sa našim spoljašnjim i unutrašnjim svetom, materijalnom i duhovnom realnošću
Proricatelji budućih događaja su poput političara koji u predizbornim kampanjama obećavaju neostvarivo. Malo je onih koji danas veruju proricateljima i političarima jer događaji dolaze po nekom, ipak za nas nepredvidljivom, redu koji se najčešće tumači sudbinom, odnosno onim nepoznatim scenarijem po >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << kojem se odvijaju pojedinačni i kolektivni ljudski životi. Upoređujući predviđanja za prošlu 2008. godinu sa onim što se u njoj stvarno dogodilo, možemo uočiti koliko su vidovnjaci grešili u svojim predskazanjima.
Prema njihovim viđenjima trebalo je da zemlju potresaju prirodne katastrofe, da nafta enormno poskupi, da izbije rat na Kosovu i Metohiji, da se dogodi atentat na Putina i Buša. Za razliku od ovih predviđanja,koja se nisu ostvarila, vidovnjaci nisu u svojim vizijama videli veliku svetsku finansijsku i ekonomsku krizu i pad cene nafte.
Ta velika razlika između predviđenog i dogođenog neće umanjiti značaj proricatelja iz života savremenog čoveka koji će ih slušati, prepričavati i prenositi njihove reči iskazujući time i svoj ambivalentni odnos prema izrečenom. On će im verovati sumnjajući u njihovu ostvarljivost. Verujući tako što im u stvari ne veruje, savremeni čovek je ipak okrenut budućnosti. Pozvan da, kako proističe iz etimologije njegovog naziva, čelom, odnosno umom ide kroz vek, on ne gubi znatiželju za dolazeće o kojem ne govori samo rečima već i svojim postupcima.
Uprkos pogrešnim prognozama za minulu godinu i kardinalnim greškama vidovnjaka, poimanje realnosti je izraženo na način kojim se iskazuje i odnos prema budućnosti. Naime, uporedo sa najavom krize koja je zahvatila čitavu planetu, ušle su u modu i crne kugle kojima su kićene novogodišnje jelke. U odnosu na dosadašnje novogodišnje ukrase, crne kugle su najblaže rečeno delovale neobično. Sa stanovišta onih koji su ih prvi put ugledali u toj funkciji delovale su morbidno, ali su drugi u njima videli mogućnost novog kombinovanja i izražavanja smisla za viši ukus.
Dok su jedni okretali glavu od nje, crno je za druge bila omiljena boja. To dijametralno različito tumačenje značenja ovih ukrasnih kugli pokazatelj je odnosa prema simbolici crnog, odnosa koji proističe iz značenja koji se pridaje suprotnoj beloj boji. Analogno njihovom položaju na suprotnim stranama spektra, crno je značenjski opozitno beloj, a ova njihova antinomična korelacija bila je osnov da se i činioci ostalih suprotnosti bitnih za ustrojstvo ljudskog sveta, poput dobrog i zlog, muškog i ženskog, živog i mrtvog,sagledaju u kontekstu značenja belog i crnog.
Međutim, simbolika bele boje nije jednoznačna. Belo u označavanju svetlosti, čistote i svetosti bilo je povezano sa onostranim i smrću, pa je i služila za označavanje žalosti. Za razliku od bele, crna je sačuvala svoju neposredniju i jednoznačniju simboliku. Povezana sa mrakom, zemljom i smrću, ona je postala znak žalosti, pa su, na primer, u Boki Kotorskoj ožalošćene porodice i uskršnja jaja farbaleu crno.
Poput drugih, i ovaj simbol nam je kulturno dat, ali je i on podložan preoblikovanju svog značenja. Sagledana u zavisnosti od naših najdubljih potreba da simbolomiskažemo i ono racionalno nedovoljno objašnjivo, crna na novogodišnjim kuglama nema samo ukrasno već i simboličko značenje, povezano sa našim spoljašnjim i unutrašnjim svetom, materijalnom i duhovnom realnošću. Odnos prema njoj određuje da li ćemo u njoj videti nevidljivu tamu sveta koja će postati sveopšta realnost ili tek nagoveštaj budućnosti čiji konačni izgled i mogućnost promene zavisi od naše sposobnosti da je adekvatno protumačimo.
Život je, kao što smo videli, demantovao proricateljske istine, ali je modom crnih ukrasnih kugli ukazao na dolazeće. Ono što smo pojedinačno naslućivali sada već svi znamo. Zbog pesimističkog raspoloženja tom znanju ne bi trebalo davati apokaliptičku dimenziju, već samo ono realno značenje o kome i govori crna kugla: da njihova matirana površina označava kraj naših dotadašnjih pogrešnih poteza u izgubljenoj partiji, a da neminovnost života zahteva da samo opet postavimo figure i započnemo novu igru.
Bojan Jovanović
[objavljeno: 11/01/2009]
