Izvor: Blic, 16.Mar.2011, 13:40 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Fatalne žene koje su menjale svet
U madridskom Muzeju „Tisen-Boremisa“ i Fondaciji „Kaha Madrid“ do 5. juna traje izložba „Heroine”, sveobuhvatni pogled na predstave žena kao protagonistkinja umetničkih dela preko kojih se manifestovala kriza rodnog identiteta u zapadnoj umetnosti. Marina Abramović: „Kuhinja I. Omaž sv. Terezi”, 2009. Sv. Tereza Avilska (1515-82) bila je španska kaluđerica iz reda karmelićanki, mističarka, spisateljica i teološkinja koja se zalagala za mentalnu molitvu i >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << kontemplaciju.
Pažnja je posvećena jakim ženama - aktivnim, nezavisnim, prkosnim, nadahnutim, kreativnim, pobedonosnim, dominantnim - sasvim različitim od onih kojima je preplavljena istorija umetnosti: zavodnica, potčinjenih, porobljenih, samozadovoljnih pasivnih i pokornih tipova tradicionalno povezivanih sa dva stereotipa - majčinstvom i erotskim objektom. „Heroine” su na jednom mestu okupile oko 120 radova ponudivši publici bogat katalog raznolikih ženskih likova.
Od Penelope i Ifigenije, Artemide i Atine, preko Jovanke Orleanke i Amazonki do svete Katarine i svete Tereze, sledeći tematski umesto uobičajenog hronološkog reda, izložba istražuje ikonografiju samoće, rada, rata, magije, opijenosti, sporta, vere, čitanja i slikanja. Radovi iz različitih perioda, drugačijih umetničkih jezika i okruženja postavljeni su jedni uz druge podstičući nas da se zapitamo šta se promenilo, a šta je ostalo isto u načinu shvatanja žena i njihovog položaja.
Izložba je podeljena u deset segmenata. Tema prvog je samoća, tačnije usamljene žene počev od savremenih slika heroina antike Penelope i Ifigenije. U njihovim naizgled pasivnim stavovima čekanja ili nostalgije leži seme nezavisnosti i, čak, otpora.
Drugi segment izložbe, karijatide, posvećen je praljama i ženama koje kose, žanju i nose vodu - robusnim, monumentalnim ženama stubovima kuće, porodice i društva.
Menade (bahantkinje) su na slikama često predstavljene kao ukrasi, erotske igračke stvorene da zadovolje posmatrača. Ali iza te spoljašnjosti one su bile žene sa „supermoćima” - čupale su drveća i čerečile muškarce golim rukama, fascinirajući mnoge umetnike 19. veka koji su ih videli kao buntovnice protiv patrijarhalnog uređenja.
Sledeći segment bavi se sportistkinjama poput boginje lova Artemide i smrtne Atalante, najbrže žene antike koja je odbila Afroditine moći i okrenula se naizgled muškim zanimanjima: lovu, borbi prsa u prsa, trčanju... U viktorijansko doba ikonografija antičke sportistkinje i žene lovca korišćena je kao simbol emancipacije ženskog tela i prava žena da se bave sportom kao prvim korakom ka osvajanju društvenih i drugih političkih prava.
Prvi deo izložbe, smešten u Muzej „Tisen-Bornemisa", završava se slikama ratnica. Od predstava nevinih ratnica, devica u oklopu rađenih po prototipu Jovanke Orleanke do razgolićenih drevnih Amazonki.
Dok u prvom delu izložbe dominiraju heroine svojom čisto fizičkom snagom, u drugom delu (u Fondaciji „Kaha Madrid") istražuju se duhovne moći čarobnica, mučenica i mističarki - često optuživanih da su veštice, luđakinje ili histerične. Čarobnice su u slikarstvu uglavnom svođene na nivo famme fatale, slikane u skladu sa muškom požudom, dok je njihova mudrost i sposobnost za humanizovanjem i civilizovanjem muškaraca i životinja potpuno ignorisana.
Mučenice-svetice ovde nisu prikazane kao žrtve već kao trijumfalne heroine, pouzdane do krajnosti. Na listi mučenica nalazi se i jedna paganka, Sapfo sa Lezbosa, koju je naknadno kanonizovao romantički pokret.
Žene mistici predstavljene su naročito kroz lebdenje. Najpoznatija među njima, sveta Tereza Avilska, tema je i omaža Marine Abramović u serijalu „Kuhinja”. Savreme umetnice koristile su levitaciju kao simbol promena u adolescenciji kada telo postaje strano, a emocije nestabilne, bez čvrstog oslonca.
Ostaci duhovnih, magičnih i mističnih moći uobičajeno pripisavanih ženama pronađeni su u tipu čitateljke.
Čitanje stvara „stakleno zvono” u kome žene žive svoj život kroz živote drugih. Žena koja čita može da izgradi „sopstvenu sobu”, rekla je Virdžinija Vulf.
Poslednje poglavlje izložbe posvećeno je autoportretima umetnica od Sofonisbe Angvisole, preko Artemizije Đentileski do Fride Kalo.
Moć autoportreta
Autoportret je omogućavao ženama da budu ujedno autori i kreatori (što je bila tradicionalno muška uloga) i modeli (uobičajeno ženska uloga). Ova lukava kombinacija aktivnosti i pasivnosti, toga da ste istovremeno i slikar i prelep model bio je ključ za uspeh ženskog autoportreta u patrijarhalnom društvu.
Čarobnice i mučenice
Klikni za uvećanje (+)
Anzelm Fojerbah: „Ifigenija”, 1871.
Ifigenija je, prema antičkoj mitologiji, bila ćerka mikenskog kralja Agamemnona i Klitemnestre, koja je pristala da se žrtvuje i tako umilostivi bogove da dozvole vojsci njenog oca da isplovi za Troju.
Klikni za uvećanje (+)
Kaspar de Krajer: „Mučeništvo sv. Katarine”, oko 1622.
Rođena kao paganka u 4. veku u Aleksandriji, Katarina se kao tinejdžerka preobratila u hrišćanstvo, u čemu ju je sledilo pedesetak filozofa. Besan zbog toga, rimski car Maksencije osudio ju je na smrt na točku.
Klikni za uvećanje (+)
Doso Dosi: „Kirka”, oko 1520.
Kirka je bila čuvena čarobnica iz antičkih mitova koja je živela na usamljenom ostrvu Eeji. Osim što je pretvarala muškarce u svinje, bila je i zavodnica, pa je Odiseju rodila sina Telegona.
Klikni za uvećanje (+)
Franc fon Štuk: „Ranjena Amazonka”, 1904.
Amazonke su bile žene ratnice čiji je praotac bog rata Ares. Živele su u matrijarhatu i imale svoju kraljicu, ali su ratovale kao muškarci za kojima nisu zaostajale ni u hrabrosti. Za vreme vojne službe bile su device, a nakon otpuštanja iz vojske su se udavale i rađale decu.
Povezane vesti: U Majdanpeku izlaže 160 umetnica iz sveta
