Izvor: Blic, 06.Avg.2010, 01:27   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Despotova palata vrh srpskog neimarstva

Na preliminarnoj listi kulturnih dobara koja bi mogla biti nominovana za upis u svetsku baštinu pod zaštitom Uneska, uz Smederevsku i Bačku tvrđavu, Rajačke pimnice i Caričin grad (Justinijana Prima) od pre neki dan je i biser srpskog srednjovekovnog graditeljstva - manastir Manasija (Resava).

Ovo je pre neki dan usvojeno na zasedanju Komiteta Uneska u Braziliji. Republički zavod za zaštitu spomenika kulture upravo radi na restauraciji velikih ulaznih kula utvrđenja manastira >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << Manasija. Ove godine novac za obnovu zdanja obezbedilo je isključivo Ministarstvo kulture. Ranijih godina u finansiranju restauracije i konzervacije ovog kompleksa učestvovali su i Ministarstvo vera i Ministarstvo za infrastrukturu.

Ulazne manastirske kule se obnavljaju jer su u lošem stanju i nisu bezbedne za sestrinstvo i posetioce manastira. Ekipu zaštitara predvodi arhitekta Gordana Simić, savetnik u Republičkom zavodu za zaštitu spomenika kulture, dok je za radove na utvrđenju manastira zadužena arh. Svetlana Vukadinović. Arheološka istraživanja, tokom kojih su pronađeni retki primerci keramike i kamene plastike, stubići raznih oblika, strele, alatke, deo posuda, nadzire arheolog Marin Brmbolić. O obnovi crkve brine se arhitekta Dragoljub Todorović, a sa njim i slikari-konzervatori Radiša Žikić i Sonja Poslušni. Majstori koji rade obnovu kula i bedema su iz Vlasotinca.

Temelji Manasije, manastira udaljenog samo dva kilometra od Despotovca, postavljeni su 1407. godine, a manastir je završen 1418. godine kao zadužbina srpskog despota Stefana Lazarevića, sina kneza Lazara Hrebeljanovića i kneginje Milice. To je najveći i najlepši manastir u Srbiji, ostalo je zapisano u Braničevskom tefteru, poimeničnom popisu pokrajine Braničevo iz 1467. godine.

Zbog svojih istorijskih i arhitektonskih vrednosti - hrama koji je posvećen Svetoj Trojici i njegovog izuzetnog živopisa, u kategoriji je spomenika od izuzetnog značaja. Živopis spada u red najvećih dometa srednjovekovnog slikarstva. Od očuvanog živopisa najpoznatija je ktitorska kompozicija na kojoj se lepo vidi figura despota Stefana (na zapadnom zidu), a u povorci svetih otaca (u oltarskom prostoru) - lik Svetog Save. Manasija je predstavljala i prosvetno središte za srpski narod i nazivana je "prvom palatom stare Srpske akademije nauka".

Osobenost kompleksa Manasije čini manastirsko utvrđenje koje ima čak 11 kula, među kojima dominira tzv. donžon, poznatija kao Despotova kula. U burnoj istoriji manastir je mnogo puta pustošen i razaran, pa obnavljan. Već dvadeset godina traje obnova kula i bedema. Restauracija manastirskog zdanja treba da bude završena za dve godine, otprilike kada i dosije o spomeniku koji će Uneskovom komitetu priložiti naši stručnjaci.

Program obnove Manasije urađen je još pre dvadeset i jednu godinu. Tada je obnovljena Despotova kula, a potom još četiri. Tokom devedesetih i sve do 2001. godine ništa nije rađeno. Na ovom velikom i zahtevnom manastirskom kompleksu poslednjih godina su delimično konzervirani Despotova kula, ostaci trpezarije i unutrašnji delovi bedema. Obnovljeni su manastirski konak i unutrašnjost priprate, postavljeni su novi pod u crkvi i oltarska pregrada, i na drugu lokaciju izmešteno je monaško groblje sa 17 grobnica.

Kada se završi rekonstrukcija preostalih kula i bedema, sledi obnavljanje stepeništa do vrha Despotove kule i postavljanje zaštitne ograde. Tek tada će brojna publika biti u prilici da razgleda kompleks u celosti i divi se lepoti ovog bisera starog srpskog neimarstva.

Despotov grob

Sve do 2007, kada su tokom arheoloških iskopavanja u crkvi otkrivene dve grobnice, verovalo se da je despot Stefan sahranjen u manastiru Koporin, kraj Velike Plane, takođe njegovoj zadužbini. Posle sistematskih arheoloških i antropoloških istraživanja (dokazivanja autentičnosti njegovih moštiju) utvrđeno je da je u jednoj od njih sahranjen despot Stefan. Takođe, potvrđen je zajednički DNK lanac oca i sina, kneza Lazara i despota Stefana.

Prevodi bez mane

Za resavsku školu u Manasiji vezuje se razvoj prve srpske pismenosti. Na čelu ove škole neko vreme je bio učeni Konstantin Filozof (pisac despotove biografije). Resavska biblioteka imala je više od 20.000 knjiga. Turska razaranja i nasilje nisu je poštedeli. Manji broj rukopisa spasen je. O ugledu resavske škole svedoči i zapis jednog kaluđera iz 1667. gde stoji da se u njegovoj knjizi ništa ne menja „jer smo prepisali od dobra izvoda od starih prevodilaca resavskih koji su bez mane".

Otkud ime Manasija

Manastir je poznat pod imenima Resava, odnosno Manasija. U Glasniku pravoslavne crkve iz 1909. spominje se da je despot Stefan veoma cenio delo grčkog književnika Manasija iz prve polovine XII veka, autora stihovane Hronike (od stvaranja sveta do 1081. godine) i da je naručio prevod tzv. Manasijeve poslanice. Otud je verovatno za manastir korišćeno ime Manasija.

Nastavak na Blic...