Izvor: Blic, 25.Jul.2003, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Darovi za iskupljenje
Darovi za iskupljenje
Sačuvane kao celina sa ikonostasa iz skromne crkvice sv. Nikole iz Božica, sela nedaleko od Bosilegrada u blizini bugarske granice, upravo izložene ikone u Narodnom muzeju primer su na kojem se, kažu stručnjaci, lepo može prikazati značaj ikonostasa u pravoslavnoj crkvi. Ima ih četiri, posvećene su Hristu, Bogorodici, Jovanu Preteči i Svetom Nikoli - zaštitiniku od ovozemaljskih lomova koji je, bilo je uvreženo mišljenje, pored Svete Petke najbrže >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << priticao u pomoć ljudima, zbog čega je njegov kult podjednako rasprostranjen i na Zapadu i na Istoku.
Simbolika ikonostasnih pregrada je veoma složena i njome se bavio neizmeran niz istraživača. Sažeto i precizno objašnjenje daje, između ostalih, Gordana Babić, prerano preminuli profesor Filozofskog fakulteta.
'Pregrada između naosa namenjenog vernima i oltara namenjenog posvećenima, obeležava u vizantijskim crkvama simboličnu granicu dva sveta, materijalnog i duhovnog. Poznata još od 4. veka, jednostavna i niska pregrada je s vremenom izrasla do visokog ikonostasa, koji je u poslevizantijskom periodu potpuno zatvorio oltar...' piše prof. Babić.
- Pomenute prestone ikone bile su na stalnoj postavci u Narodnom muzeju do ‘99 kada su u toku bombardovanja sklonjene - kaže nam Branka Ivanić, kustos. - Njihov ktitor je bio prezviter Nikola, dakle duhovno lice. Pored sveštenika, u 16. i 17. veku kao darodavci pojavljuju se i feudalci. Bili su to mahom zakupci rudnika, poput poriodice Pepić, koja je držala katarske jame i bila ktitor manastira Lesnovo. Pepići su bili kneževi što je u ono vreme podrazumevalo da se pridražavaju određenog reda. Imali su svoj epistolar, to jest priručnik za lepo ophođenje u prepiskama. Donatori su nekad bila i cela sela. Na primer, ona koja su bila oslobođena od poreza ukoliko bi se prihvatila uzgajanja sokolova. Bolje stojeća su mogla crkvama da poklanjaju predmete, kao što su ikone ili putiri.
Naše srednjovekovno plemstvo, kao uostalom i ono na Zapadu, kao svoj glavni zadatak imalo je da štiti crkvu, širi veru i brani narod od tlačenja. A do koje mere se cenila njihova ćudorednost otkriva detalj: ljubavna društvena igra bila je da devojka kaže ime nekog cveta, na šta mladić imporovizuje stihove s komplimentom.
- Uznemireni strahom od smrti i posmrtnih patnji zbog ovozemaljskih grehova, imućniji ktitori su se iskupljivali zadužbinama, molitvama i darovima posebno poštovanim svetiteljima. Ta sasvim opšta ideja o mogućem spasu uz pomoć Bogorodice Zastupnice, Svetog Jovana i svetitelja izražena je daleko ranije u liturgiji, a tek u srednjovizantijskom periodu u slikarstvu. Posebno mesto pripadalo je patronu hrama, koji uz Hrista, Bogordicu i Sv. Jovana, biva istaknut na oltarskoj pregradi i čija ikona postaje obavezni deo ikonostasne pregrade. Ove četiri ikone nazivaju se prestonim ikonama - objašnjava nam Ivanić. M. Marjanović
