Izvor: Blic, 08.Avg.2015, 00:09 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Danas je 86 godina od smrti Arčibalda Rajsa
Navršava se 86 godina od smrti profesora Univerziteta u Lozani i istaknutog kriminologa svetske reputacije, švajcarskog dobrovoljca srpske vojske u Prvom svetskom ratu Arčibalda Rajsa.
Rajs (južnonemačka pokrajina Baden, 8. jul 1875 - Beograd, 8. avgust 1829), osvedočeni prijatelj Srba, sebe je smatrao "drugom veličanstvenih ratnika Šumadije, Dunava, Morave, Timoka i Vardara".
O Srbima je ostavio politički testament pod naslovom "Čujte Srbi", čije su poruke >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << aktuelne i danas.
U Kraljevinu Srbiju je stigao 1914. godine, na početku Prvog svetskog rata, na poziv srpske vlade.
Istraživao je zločine austrougarske vojska u Mačvi i Podrinju nad nedužnim srpskim civilima, a kao ratni izveštač objavljivao članke u uglednim evropskim časopisima o tim zločinima čime je probijena informativna blokada Srbije i omogućen prodor istine o stradanju.
Bio je član delegacije jugosloveske vlade na Mirovnoj konferenciju u Parizu.
Posle Prvog svetskog rata radio je u Ministarstvu inostranih poslova Kraljevine SHS, u Odseku za dokumentaciju ratnih zločina i u Ministarstvu policije gde je osnovao dvogodišnju policijsku školu.
Pošto nikad nije dobio državljstvo Kraljevine SHS, radio je, pred penziju, posao veštaka za falsifikovane novčanice u Narodnoj banci u Beogradu.
Svoj politički testament pod naslovom "Čujte, Srbi!" završio je 1. juna 1928. godine. Zatražio je da to bude objavljeno tek posle njegove smrti. Ta mala knjižica u Srbiji je štampana poslednjih dvadesetak godina u velikom broju izdanja.
Rajs u njoj piše o svim srpskim vrlinama, ali i manama za koje mnogi tvrde da su srpskom narodu i društvu svojstvene i danas.
Sahranjen je na Topčideru, a po njegovoj želji njegovo srce odneseno je u urni na Kajmakčalan, gde je sahranjeno zajedno sa ostalim oslobodiocima Solunskog fronta.
Rajsu je podignut spomenik na Topčideru u Beogradu 1931. godine, koji je nedavno obnovljen.
Jedna osnovna škola u beogradskoj opštini Palilula nosi njegovo ime.
Na Kriminalističko-policijskoj akademiji u Beogradu od pre nekoliko godina održava se naučni skup "Dani Arcibalda Rajsa".
Proletos je premijerno prikazan dokumentarno-igrani film "Čujte, Srbi" reditelja Gorana Vukčevića, a u Narodnom pozorištu u Beogradu izvodi se drama "Arčibald Rajs".
