Izvor: Politika, 18.Maj.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Čudna biljka prevodilac
Opravdano insistiranje na tome da prevod na čitaoca mora delovati kao živo umetničko delo površne prevodioce i kritičare može odvesti u upravo tu drugu krajnost
Kao što teorija književnosti nema jedinstven model koji propisuje kako treba čitati umetničko književno delo, tako ni od teorije prevođenja ne treba tražiti utvrđivanje jednog jedinstvenog modela za prevodilačke seobe književnih umetničkih tvorevina iz jedne u drugu kulturno-jezičku sredinu.
>> Pročitaj celu vest na sajtu Politika <<
To nas, međutim, ne oslobađa obaveze da analizom i uopštavanjem saznanja iz sve bogatije prevodilačke prakse nastojimo da definišemo osnovne parametre pomoću kojih se u ovom trenutku može ili će se moći u budućnosti bolje nego ranije orijentisati kako u prevođenju tako i u vrednovanju rezultata delikatnog prevodilačkog stvaralaštva. Na to nas obavezuje i saznanje da prevođenje nije štancovanje "kopije", već kreativno presađivanje i negovanje plodova ljudskog duha u novom kulturno-jezičkom podneblju. A "u savremenom svetu" je "ukupan broj čitalaca koji uzimaju u ruke prevode... mnogo veći od čitalaca originala. I zbog samo te činjenice uloga prevoda u književnom procesu stalno raste."
Gledano sa šireg kulturološkog stanovišta, savremena teorijska misao o prevođenju mora biti svesna svog značaja i u sledećem: u uslovima današnje neizbežne tehnološke i ekonomske globalizacije sveta preti ozbiljna opasnost od povampirenja starog prosvetiteljskog prevoda-adaptacije.
Opravdano insistiranje na tome da prevod na čitaoca mora delovati kao živo umetničko delo površne prevodioce i kritičare može odvesti u upravo tu drugu krajnost. A to, razume se, vodi ka potiranju opštih istorijskih, psiholoških, mentalnih i umetničkih osobenosti proisteklih iz izvorne nacionalne kulturne tradicije, što bi rezultiralo nivelacijom, uprošćavanjem i osiromašenjem ukupne svetske kulture i umetnosti. Zato je neophodno znanjem i afirmisanjem savremene teorijske misli o prevođenju suprotstaviti se diletantskim tvrdnjama koje se katkad čuju i sa uglednih tribina – "da je prevoditi lako", da u prevođenju moderne proze ne treba "gubiti vreme" na prenošenje piščevog "poigravanja stilovima" koji su oznake određenih društvenih slojeva ili različitih epoha u razvoju nacionalne kulture i književnosti.
Neophodno je predočavati i razrađivati istine o prevođenju poput sledećih: "Istinsko prevodilačko stvaralaštvo je uvek po prirodi protivrečno, jer ono treba delo s drugog jezika da učini faktom domaće književnosti, ostavivši mu svojstva dela drugog naroda. Ako prevod ne postane fakat domaće književnosti, on neće biti doživljavan kao umetničko delo. Ako ne ostane delo drugog naroda, izgubiće svojstva prevoda. Prevodilac stalno mora da rešava, da kažemo, zadatke koji se uzajamno isključuju i da spaja nespojivo. On je stvaralac koji je i vezan tuđim tekstom; on mora spomenik umetnosti nastao u prošlosti da učini živim za novo vreme i da sačuva pečat njegovog doba; mora učiniti da ga čitalac prihvati kao svoj a da taj spomenik ostane stran; da predstavi u njemu sve naznake drugog života, a da ga ne zatrpa nerazumljivim detaljima; itd." (P. Toper)
Da li je potrebno naglašavati da u rešavanju ovakvih zadataka nema mesta za diletante koji, recimo, na pitanje kako izlaze na kraj s neobičnom sintaksom i leksikom određenog pisca odgovaraju da se sve to lako rešava "prevođenjem na osnovu konteksta"? Za život te čudne biljke koja mora imati dva korena sa kompletnim korenskim sistemom – jednim u izvornoj, drugim u prevodnoj kulturno-jezičkoj, za novi život originala u prevodu neophodno je i znanje i talenat. Svaka razvijena, zrela nacionalna kultura danas bi i kad se prevode dela koja nastaju u njoj i kad prihvata značajna umetnička ostvarenja drugih naroda morala da bude zainteresovana za punu afirmaciju upravo takve koncepcije književnog prevoda.
Miodrag Sibinović
-------------------------------------------------------------------------
Beogradski prevodilački susreti
Trideset drugi međunarodni Beogradski susreti prevodilaca počeće idućeg petka, 25. maja, u 10 časova u sedištu Udruženja književnih prevodilaca Srbije, u Francuskoj 7. Poznati naši, i prevodioci iz sveta govoriće na teme malih jezičkih zajednica u doba Interneta, tumačenja i značenja prilikom prevođenja književnog dela, prevođenja drame, i etike i esetetike prevođenja poezije. Susreti će trajati i u subotu, 26. maja.
A. C.
[objavljeno: 18.05.2007.]
