Izvor: Politika, 26.Avg.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Crnjanski među Francuzima
Recepcija slovenske literature na Zapadu vrlo je loša. To važi i za slavne ruske pisce Tolstoja, Čehova i druge, kaže Nina Živančević
Nina Živančević, književnica i prevodilac, autorka je monografije o Milošu Crnjanskom, koja je prvobitno nastala kao njena doktorska disertacija odbranjena na Univerzitetu u Nansiju 2001. godine. Monografiju je objavio ugledni francuski izdavač "Harmatan" pod naslovom "Crnjanski, Srbija, život u egzilu i povratak". Ova knjiga, međutim, >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << još traži srpskog izdavača.
Njena tema je, prema rečima Nine Živančević, kritička analiza recepcije prevedenih dela Miloša Crnjanskog u Francuskoj, ali i mnogo šire područje recepcije srpske knjige u svetu.
Pri tome vredi istaći, dodaje autorka, da je jedan od ciljeva ove studije da ukaže na puteve boljeg prevođenja originalnog dela i ozbiljnijeg kritičkog pristupa delu Crnjanskog koji, ako se slede na dostojan naučni način, neminovno vode pozitivnijim aspektima prijema književnog dela uopšte.
– Ali, pored te kritike teorije prevođenja, pristupila sam i sociološkoj analizi prema metodama Roberta Jausa i Volfganga Izera. One ispituju stepen zadovoljenja očekivanja čitalaca i razloge popularnosti odnosno nepopularnosti prevedenih dela nekih autora. Rad sam počela istorijom recepcije naših dela u Francuskoj, koja je obuhvatila i našu narodnu poeziju. Zaključila sam da u kasnijem periodu postoji strašan jaz u pogledu prihvatanja srpskih knjiga u Francuskoj jer je, na primer, roman "Crveni petao" Miodraga Bulatovića prodat u tiražu od više hiljada primeraka, dok su dela Crnjanskog loše plasirana. Trudila sam se da otkrijem zašto je to tako, mišljenja je Nina Živančević.
Prema njenim rečima, uprkos tome što je roman Miloša Crnjanskog "Seobe", dobio najveću francusku nagradu za prevedenu knjigu 1986. godine, u izdanju "Laž d`oma" (L` Age d`Homme), posle toga dolazi do zatišja u kojem su sve Crnjanskove knjige prevedene na francuski prošle vrlo neopaženo.
– Pošto ova knjiga pre toga nije prevođena, imala je lošu sreću da se prevod pojavi baš u vreme kada su počeli ratni sukobi u bivšoj Jugoslaviji. Čak i mnogi prevodi, poput "Ljubavi u Toskani", koji su se pojavili kasnije, 90- ih godina, nisu ni prodavani u knjižarama jer je loša politička situacija u našoj zemlji odgurnula francuskog čitaoca od svih srpskih knjiga. Dela nobelovca Ive Andrića niste mogli naći u francuskim knjižarama, čak je izostalo i ono negativno, senzacionalističko, interesovanje za zemlju sa političkim problemima, objašnjava Nina Živančević.
Prema njenom istraživanju ranije je recepcija srpskih knjiga u Francuskoj bila mnogo bolja. Zoran Mišić je početkom pedesetih godina napravio Antologiju jugoslovenskih pesnika, koja je prevedena na francuski. Kasnije, pojedini francuski kritičari i komentatori prevashodno su se bavili delima Ive Andrića, Miodraga Bulatović, i u novije vreme Danila Kiša i Vidosava Stevanovića. Nina Živančević pominje važne kulturne rubrike u određenim francuskim listovima i časopisima kao što je to, na primer, književni nedeljni dodatak "Monda", koje su uveliko doprinele popularizaciji književnosti pisane srpskohrvatskim jezikom, a koje su godinama vodili, sada već pokojni, Alen Boske, Rene Lakot i Nikol Zant.
Knjiga Nine Živančević postavlja pitanje koliko su slovenske knjige prihvaćene na Zapadu. Ona navodi mišljenje Vladimira Dimitrijevića, osnivača "Laž d`oma", i prvog izdavača dela Miloša Crnjanskog u Francuskoj, da je recepcija slovenske literature na Zapadu vrlo loša. To važi i za slavne ruske pisce Tolstoja, Čehova i druge. Analizu političke situacije u našoj zemlji između dva rata, a i nakon Drugog svetskog rata, koja donekle objašnjava nedostatak pozitivnog ili bilo kakvog prijema naše književnosti, pa i dela Crnjanskog u Francuskoj, u poslednjim decenijama dvadesetog veka, dali su prevodioci naše savremene književnosti Harita i Fransis Vibrands.
Ipak, Nina Živančević primećuje da se, posle strašnog zatišja od petnaest godina, u novije vreme u Francuskoj menja stav prema našoj književnosti. Izvode se komadi Biljane Srbljanović, prevedene su knjige Gordane Ćirjanić...
– Pisanje ove disertacije neminovno me je odvelo u istraživanje koliko francuski čitalac uopšte čita i da li, osim nacionalne literature, čita prevedene knjige. I tu su rezultati nezavidni, pošto Francuzi uglavnom vole svoju književnost. Malo uče i druge strane jezike. Pri tome nisam bila negativno raspoložena prema francuskoj kulturi, već sam citirala velike francuske filozofe i teoretičare, među kojima je i Žan Pol Sartr, kaže Nina Živančević, primetivši da se sada se u Francuskoj najviše prevodi klasična nemačka književnost, kao i italijanska, japanska i američka, i autori afričkog kontinenta.
--------------------------------------------------------------------------
Crnjanski i žene
U knjizi Nine Živančević mogu se pronaći i zanimljive pojedinosti, kao, na primer, i ta da se francuski književni kritičar Krepu, proučavajući "Dnevnik o Čarnojeviću" Miloša Crnjanskog, bavio i piščevim odnosom prema ženama. Krepu je uočio indiferentnost Crnjanskog u odnosu na ženski pol, što je ocenio kao svojevrsnu blaziranost.
Marina Vulićević
[objavljeno: 26.08.2007.]
