Izvor: Blic, 23.Mar.2015, 07:36 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Čija je dubrovačka književnost
Pišući početkom druge polovine 20. veka o vrednosti istraživačkog doprinosa Petra Kolendića proučavanju dubrovačke književnosti i kulture, njegov naslednik Miroslav Pantić je ukazao i na: „ondašnje ogorčene polemike o hrvatstvu ili srpstvu starog Dubrovnika.“
A u samoj završnici teksta, koji je nastao da bude predgovor izboru Kolendićevih književno-istorijskih radova svrstanih u knjigu „Iz staroga Dubrovnika” (1964), on je istakao reči svog učenog i marljivog >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << profesora o velikoj prednosti onih koji će na njihov istraživački put voljno stupati. Oni, istakao je, „mogu praviti sinteze“!
Knjiga „Istorija dubrovačke književnosti“ Zlate Bojović predstavlja prvu celovitiju, predugo čekanu sintezu o viševekovnom trajanju zasebne književnosti starog Dubrovnika. Mada se takva knjiga očekivala od Miroslava Pantića, srpska književna nauka i kultura dobili su je iz pera njegove naslednice. A „ogorčene polemike“, začete još za vreme naučno utemeljenih i sistematičnih, unekoliko pionirskih, istraživanja dubrovačkih književnih tema Pavla Popovića, koji je 1913. pisao kako se: „po razlozima a ne po šovinizmu“ dubrovačka književnost koliko hrvatskom, toliko i srpskom nazvati može, da bi tri decenije potom Milan Rešetar tome dodao i uvid kako je „Dubrovnik po jeziku bio uvijek srpski“ - u današnjoj hrvatskoj kulturnoj i političkoj javnosti prerasle su u pravi odijum nenaučnog i čak ništiteljskog prekora i oporicanja.
Pisana, po pristupu, metodu i načinu, u potpunosti naučno, „Istorija dubrovačke književnosti“ unosi sistematični red u složenu i isprepletanu predmetnost dubrovačkih studija (raguzeologije). U njoj se najpre napominje i prati „povesna linija i povesna celina Dubrovnika“ - za kojeg je u svojoj obimnoj studiji „Veliki vek Dubrovnika“ Radovan Samardžić zapisao da je reč „o jednoj od onih čudnih i divnih pojava koje su svetlosti u tamama naše prošlosti“. A potom uspostavlja i precizna periodizacija unutar koje se kroz vremenski i stilski jasno odvojene celine (stilske formacije) postupno i pregledno izlaže hronika njenog razvoja, sa primernim izdvajanjem najmarkantnijih autora i dela i njihovim pristalim tumačenjem. Na taj način je oformljena utemeljena naučna priča o zasnivanju, trajanju, razvoju, vrhuncima i utrnuću jedne zasebne, granične, a za srpsku istoriju, kulturu i književnost mnogostruko vezane i važne povesne celine.
Sam opis njenog trajanja činjen je uz oslanjanje na prethodnu srpsku književno-istorijsku tradiciju. Na taj način je Zlata Bojović u svoju knjigu kontekstualno uključila sve vredne i relevantne istraživačke rezultate svojih istaknutih prethodnika, i time pokazala da je srpska filološka nauka, za više od jednog veka trajanja, potpuno samostalno ovladala tim zasebnim, autohtonim materijalom.
Ustanovljujući periodizacijske celine, Zlata Bojović je u svojoj povesnici precizno, jasno i podrobno opisala: puteve humanizma, vek renesanse, epohu baroka i dubrovačko prosvetiteljstvo. I u tim periodizacijskim celinama opisom je obuhvatila dela i autore koji su ih obeležilli i reprezentativno potvrdili: od uzleta humanizma, koji je „prvo veliko i vredno poglavlje dubrovačke književnosti“, preko plodonosnog baroka, do prestanka i nestanka dubrovačke književnosti. A to znači od sredine 15. do početka 19. veka; do vremena kada su dubrovačka nezavisnost i toliko opevana sloboda prestali da postoje. Izvodeći tako pred čitaoce brojnu galeriju književnih stvaralaca: od Ilije Crijevića, „sa kojim je dubrovački humanizam dostigao vrhunac.“, preko renesansih pesnika Šiška Menčetića i Džore Držića, generacije „petrarkista“, do doba „prevlasti drame“ u kome su najuverljivije stvaralački istakli Mavro Vetranović, Nikola Nalješković i veliki Marin Držić. Preko kasno-renesansne poezije Dinka Ranjine i znamenitog baroknog speva „Osman“ Dživa Gundulića, stvaralaštva Džona Palmotića, do poslednjeg velikog dubrovačkog pesnika Ignjata Đurđevića.
Opisujući složen istorijsko-politički i kulturni kontekst u kojem je nastajala i razvijala se dubrovačka književnost, Zlata Bojović je znatnu pažnju posvetila skrupuloznoj, ponekad različitim pojedinostima opterećenoj, analizi pojedinačnih književno-umetničkih tekstova. Njihovim kontaktnim vezama sa delima drugih književnosti - najviše italijanske. Pokazujući tako u kojoj je meri dubrovačka književnost bila i u živoj, konkretnoj i plodotvornoj, vezi sa srpskom tradicijom, istorijom i kulturom.
Ne kazujući nigde direktno da je dubrovačka književnost organski deo srpske književnosti ona je, objektivno naučno potvrdila davno izrečenu konstataciju da je dubrovačka književnost zajedničko (srpsko i hrvatsko) tradicijsko i kulturno nasleđe. Zbog toga ova njena odavno potrebna, pouzdana i vredna knjiga predstavlja vršni izdanak beogradske filološke škole dubrovačkih studija.
