Izvor: Blic, 31.Maj.2003, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Baština pod šatorom
Baština pod šatorom
Privremeno zaštićen pod salonitskim pločama 'sa visokim stepenom rizika od daljeg propadanja' (ukazuje Tanja Cvjetičanin, v.d. direktora Narodnog muzeja), nakon premeštanja zbog podizanja hidroelektrane Đerdap, arheološki lokalitet 'Lepenski vir', posle tri decenije, ponovo je na dnevnom redu onih koji brinu o kulturnoj baštini. Još uvek, doduše, posetioci kojih u toploj sezoni bude i deset hiljada, na licu mesta mogu da vide samo deo skulptura, >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << ognjišta, žrtvenika, alatki, oruđa i nakita praistorijskog čoveka, uz osveženje jedino vodom sa česme, ali je bar urađen projekat zaštite i prezentacije. Na pitanje kad će se iz faze ideja preći u realizaciju, arheolozi ne mogu da odgovore.
'Veliki je to zahvat. Lokalitet pokriva 4000 metara kvadratnih, skoro kao stadion. Ali, da je u pitanju stadion, već bi se našlo novca. Radimo prema našim mogućnostima. Predvideli smo objekte koji bi donosili novac: naučno-istraživački centar voda Dunava, kao i turistički punkt prema svetskim standardima', kaže arh. Siniša Temerinski iz Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture.
Svi stručnjaci, među kojima je i Ivan Panić, iz Zavoda za zaštitu prirode, međutim, slažu se oko sledećeg: da se nekoj drugoj zemlji desio 'Lepenski vir', on bi postao svetska atrakcija.
Savremena storija o Lepenskom viru, kao naselju iz mlađeg kamenog doba, počinje 1965. godine. Na čelu sa Dragoslavom Srejovićem, arheolozi naslućuju da je u bespuću Đerdapa bilo središte jedne od najsloženijih kultura praistorije. Pretpostavke su se obistinile 1967. godine: u sedam velikih naselja ribolovaca, lovaca i skupljača hrane nađeni su planski građena staništa, grobovi, alatke od kamena, kosti i roga, raznovrstan nakit, pločice sa urezanim znacima sličnim pismu i monumentalne skulpture od kamena. Tako se Lepenski Vir pojavio na arheološkoj karti Evrope kao izuzetno značajan, ali i sasvim usamljen kulturni centar.
Zbog značaja koji Lepenski Vir ima za našu i svetsku nauku, godine 1969. doneta je odluka da se otkriveni ostaci ovoga nalazišta prenesu na plato u neposrednoj blizini i spasu od vode novog akumulacionog jezera. Dislokacija Lepenskog Vira je obavljena, predviđeno je bilo da se uz građevinske ostatke ovog praistorijskog staništa čuvaju i pokretni nalazi, da se izgradi muzej...
'Danas arheološko nalazište tavori ispod privremenog šatora. Dobar deo je devastiran tokom izgradnje hidrocentrale i puta . Pokretni materijal sklonjen je u zbirku Filozofskog fakulteta i u Narodni muzej, kao deo stalne postavke (koja se upravo skida radi rekonstrukcije muzeja). Tako je više od tri stotine skulptura zaštićeno od habanja i prljanja. Kuće su pak u lošem stanju sa konzervatorske strane gledano, što je posledica stanja celog muzeja na otvorenom. Prema novom konceptu Muzeja Lepenski vir, planiramo da na licu mesta izložimo kopije skulptura, a ne originale', kaže Ljubinka Babović, kustos u Narodnom muzeju.
Stručnjaci će, iako sa zakašnjenjem od par decenija, konačno objaviti građu o kulturi Lepenskog vira u vidu monografije. To je sada izvesno.
'A potom sledi kompleksniji projekat ispitivanja čitavog zaleđa Đerdapa koji treba da odgovori na pitanje: da li i na jednoj i na drugoj obali postoji još praistorijskih naselja', zaključuje Slaviša Perić, saradnik Arheološkog instituta.
Cilj je, naravno, prema naučnoj pretpostavci Dragoslava Srejovića, da se dokaže postojanje dugotrajne kulture Lepenskog vira, zbog čega se računa na pomoć države, ali i zemalja u okruženju. M. Marjanović Ribolika bića
U naseljima Lepenskog Vira otkriveni su i brojni sakralni predmeti. Postavljane iz generacije u generaciju uz ognjišta, ove skulpture od džinovskih oblutaka - na kojima su najčešće modelovane ljudske glave, ribe, jelen ili zagonetne arabeske - bile su za sve članove zajednice svetinje. Verovatno se da se iz oblutaka, kao iz velikog praiskonskog jajeta, rađa sve što živi, na prvom mestu ribolika bića (praroditelji ljudskog roda) i životinje koje se najčešće love (riba, jelen). Iskonski čovek znao za red
Tokom arheoloških istraživanja otkriveno je jos desetak naselja iz istog razdoblja (Hajdučka vodenica, Padina, Vlasac, Ikoana, Kladovska skela...), što je prof. Dragoslavu Srejoviću, kao rukovodiocu iskopavanja, ukazalo da Lepenski Vir smatra središtem jedne osobene i dugotrajne kulture, da je njena kolevka Đerdap, a da su njeni tvorci potomci stare evropske populacije iz razdoblja starijeg kamenog doba. Pred kraj ledenog doba zajednice ove populacije nastanile su i pećine u Đerdapu i u njima su živele sve do oko 7000 god. pre n.e., kad je klima osetnije otoplila. Promena klime omogućila je život pod vedrim nebom. Ipak, ljudske zajednice u đerdapskom području nisu mogle da osiguraju egzistenciju stihijski. U maloj studiji o lokalitetu, prof. Srejović navodi da je sistem formiran postupno, a sa njime i kultura Lepenskog Vira. Dokazi za tvrdnju su sledeći: staništa se ne grade proizvoljno, već po utvrdjenom obrascu; u središtu naselja nalazili su se prostrani trg i velika kuća; dužnosti pojedinca bile su nepisano pravilo. Ovo se moglo postići jedino restriktivnim metodama, odnosno nekim autoritetom. I na osnovu arheoloskih dokumenata, zaključuje da je u kulturi Lepenskog Vira taj autoritet bila religija.
