Izvor: KMnovine.com, 26.Avg.2014, 12:56 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Dr Marko S. Marković: Rimokatolička izbegavanja naziva „Pravoslavna Crkva“
Izgleda neverovatno, ali nazvati jednu Crkvu „pravoslavnom” to može da iznenadi ili čak da smeta.
...
U naše vreme, spoj te imenice i tog prideva ne bi imao potrebe da bude branjen. Trebalo bi ga odmah razumeti. Međutim, ništa nije nesigurnije od toga. Između tri velike grane savremenog hrišćanstva, samo pravoslavni, protivno katolicima i protestantima, imaju žalosnu privilegiju da im se često ne priznaje naziv koji sebi >> Pročitaj celu vest na sajtu KMnovine.com << daju.
U Rečniku katoličke teologije (Dictionaire de theologie catholique), Žigi (Jugie) govori o „Grčkoruskoj crkvi” — pogrešan naziv, jer isključuje pravoslavne Rumune, Srbe, Sirce, Libance itd. Izrazi kao „Grčka crkva” ili „Vizantijske crkve” koje upotrebljavaju Dišen (Duchesne) i Dovilije (Dauvillier) su još nezgodniji, jer bi se po njima moglo pretpostaviti da se neGrci tu ne ubrajaju, mada su po shvatanju autora i oni uključeni.
Pored suviše uske podloge, nailazi se i na preširoku u Rečniku kanonskog prava (Dictionaire de droit canonique, pisac članka C. de Clerg) „Istočna crkva”. Termin „istočna” Crkva imao je dosta dugo dobru prođu. 1936. godine, Dovilije (Dauvillier) i de Kler (de Clerg) pišu o „Braku u istočnom kanonskom pravu”, 1958. g. Raes (Raes) o „Braku u istočnim crkvama”, 1959. g. Dalme (Dalmais) o „Liturgijama Istoka”. Nazivi kao „Istok” i „istočni” su nesumnjivo ugodnim, možda su čak sačuvali neki miris romantizma ili misterije, ali njihov glavni nedostatak je što mešaju pravoslavne čas sa istočnim jereticima, čas sa vernicima Katoličke crkve. Najbolji dokaz je primedba doajena Le Bra (Le Bras), tada mladog profesora Pravnog fakulteta, koji želi da bude duhovit na račun „istočnjaka” ili, tačnije, „zbrke i verbalizma zemalja Istoka koje neguju svoje osobitosti i pokrivaju svoj formalizam čudesnim nazivom „Dragoceni biser” ili „Kandilo u tami” (naslovi dela iz koptske književnosti)”. I pored dražesnih primera „bisera” i „kandila”, pravoslavnima neće biti prijatno da to pročitaju, zato što ih pisac svrstava u isti red sa Koptima, naslednicima monofizita, koje je IV Vaseljenski sabor Jedine Crkve osudio kao jeretike 451. g. u Halkidonu i s kojima otada pravoslavni više nisu u opštenju, trebalo bi da jedan istoričar to zna.
Najgore je od svega kada pripadnika Pravoslavne crkve neko s visine imenuje „takozvani pravoslavni”. Srećni što su bar priznati kao hrišćani, pravoslavni su manje srećni pod tom etiketom, jer ona sadrži negativan sud, koji se a propos podrazumeva kod nepravoslavnih, ali koji je nepristojno naglašavati.
Postoji ipak najprostije rešenje: nazivati pravoslavne njihovim sopstvenim imenom. Mudra ideja, za koju treba zahvaliti papi Piju XI, ako je verovati Žanenu (Janin)koji je usvaja: „Ustanovio se običaj da se nazivaju „Pravoslavne crkve” ili naprosto „Pravoslavlje” sve grupe vizantijskog obreda koje ne priznaju papsku vlast”.
Mi ćemo ovde upotrebiti izraz „pravoslavni” samo u pokaznom smislu, kao što je činio papa Pije XI. Dakle, u pokaznom smislu ili ne, govoreći o pravoslavnom hrišćanstvu uopšte, treba reći Pravoslavna crkva, bez ikakvih dodataka, a nepravoslavni su slobodni tvrditi da ona to nije.
Avaj, tek što je napisao reč „pravoslavni”, Žanen (Janin) se kaje i priznaje svoju zabunu: „Uostalom, čovek se nalazi u neprilici kad im treba dati zajedničko ime koje bi zaista svima pristajalo”. Ne znajući šta da radi, Žanen (Janin) se hvata za stari predlog Žozefa de Mestra (Joseph de Maistre) da se usvoji naziv „Fotijeva crkva”. U stvari, time bi se ona ujedno smanjila — jer ma koliko da je bio doprinos Patrijarha Fotija, on je bio samo genijalan kodifikator — i ne bi se dovoljno razlikovala, jer na osnovu relativno savremenih Dvornikovih istraživanja, Patrijarh Fotije je umro u opštenju sa Rimokatoličkom crkvom.
Ako je, uprkos svemu „Pravoslavna crkva” njeno ime, kako je definisati po sadržaju, odrediti po strukturi i ograničiti prostorno? Ne donoseći sud o legitimnosti njenih pretenzija, jer bi to bilo izvan našeg zadatka, može se reći da se ona smatra ne samo „Crkvom sedmorih Vaseljenskih sabora” nego i čuvarkom tradicije Jedine Crkve Hristove i nastavka zajedničkog stabla hrišćanske Crkve koja je prethodila raskolu.
Dogmatski jedna, imajući na svom čelu jedino Isusa Hrista i primajući kao unutrašnje merilo Istine samo Duha Svetoga koji se manifestuje kroz tradiciju, večno živu ali istovetnu samoj sebi, Pravoslavna crkva se — na organizacijskom planu — ovaploćuje u svetu kroz sazvežđe autokefalnih Crkava. Mi namerno upotrebljavamo reč „sazvežđe” jer, s pravne tačke gledišta, to nije ni konfederacija ni kongregacija Crkava, s obzirom da su atukefalne Crkve potpuno nezavisne jedna od druge, što ne isključuje — naprotiv — pomesne, oblasne i Vaseljenske sabore.
Pa ipak, bilo bi takođe netačno definisati Pravoslavnu crkvu kao „skup nacionalnih Crkava”. Ako se izvesne autokefalne Crkve poklapaju sa odgovarajućim narodnostima, one mogu obuhvatiti više raznih narodnosti — kao Carigradska patrijaršija — ili predstavljati kao Kiparska crkva, na primer, samo neznatan deo jedne narodnosti. Ukratko, postojanje jedne narodnosti ne povlači obavezno stvaranje jedne nove autokefalne Crkve. Uostalom, teorija da svaka narodnost treba da ima svoju autokefalnu Crkvu je bila svečano osuđena na Carigradskom saboru od 1872. godine kao „etnofiletizam”.
Napomena:
Marko S. Marković (upokojio se 2012. u Francuskoj), jedan od najvećih srpskih misilaca druge polovine 20. veka, doktor sa Sorbone i autor niza značajnih knjiga, do upokojenja stalni saradnik „Borbe za veru“, bavio se, između ostalog, i odnosom romokatolicizma i pravoslavnih Srba u 20. veku. Donosimo dva njegova teksta, koja nas podsećaju da je mržnja papizma prema pravoslavnima trajna i da poricanje Jasenovca potiče iz istih izvora odakle su provrele crne reke demonijaka zvanih ustaše.Toliko o ekumenizmu!
Uredništvo
Borba za veru
