Izvor: Politika, 11.Dec.2010, 01:18 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Zaglavljeni u budžaku
Već su ugašena dva sela u knjaževačkoj opštini, a pred izumiranjem je još 36 ispod Stare planine
Knjaževac – Kao što su Zaglavak i Budžak već odavno najnenaseljenija područja prilično opustele knjaževačke opštine, tako su i sudbine Stanke Veljković, Verice Stanković, Dušana Jeremijića i Jovice Velojića isprepletene i slične. U pustoši, koja tužno odzvanja obroncima Stare planine, duž granice prema Bugarskoj, njeni žitelji su usamljeni da usamljeniji >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << ne mogu biti. Sasvim je neizvesno da li će ih sve zateći popisivači koji će se u aprilu iduće godine uputiti u Zaglavak i Budžak, jer u mnogim selima, od 36 ukupno u ove dve oblasti, sada ne živi više od po 15 stanovnika, i sve je izvesnije da će, posle potpuno opustelih Repušnice i Papratne, u Zaglavku slična sudbina zadesiti još neko od šest sela sa ukupno 40 žitelja, od kojih niko nema manje od 70 godina. To su: Drvnik, Aladinac, Šarbanovac, Gradište, Balinac i Staro Korito.
Pustoš i nemoć je i u ostalim selima Zaglavka i Budžaka, jer samo u šest od ukupno 22 naselja Zaglavka, na primer, prosečna starost njegovih žitelja je tek nešto ispod 70 godina. A osipa se stanovništvo i u svih 85 seoskih naselja knjaževačke opštine.
Ovde u Zaglavku kažu da im više nema pomoći, niti da je očekuju. Pomažu se još međusobno, koliko mogu. Najmlađi među njima Jovica Velojić, blizu sedamdesete, upali, kad ustreba, svoj traktor i odveze ponekog do lekara u Kalnu. Ili im doturi mleko, hleb i još ponešto iz ove varošice, koja je, takođe, opustela. Sporazumevaju se sasvim jednostavno. Kad Jovica primeti da ne dimi iz nečijeg odžaka, upućuje se tamo. Ili je taj malčice zanemoćao pa ga treba voziti lekaru u Kalnu (gde je najbliže), ili je u samrtnom ropcu pa treba hitno zvati rodbinu iz Knjaževca i okolnih timočkih gradova.
Njima pomoć od države i dece sve ređe stiže. Pre stigne Jovica ili neko sličan njemu. Baba Stanki povremeno dolaze deca i unuci iz Zaječara, ali ona ni sa 80 godina ne ispušta motiku. Jeste operisana, jeste povijena u leđima i pritisnuta godinama, ali još privređuje. Bilo bi joj, veli, tako samoj, teže da ne radi. A i za vajdu je ako deci nešto privredi. Starina Dušan se još ne odvaja od sekire, a njegova ispisnica Verica od koza.
Mnogi su iz Zaglavka i Budžaka nudili državi zemlju, koju više, ostareli, ne mogu da obrađuju, kako bi ostvarili neku socijalnu pomoć, ali državni propisi odavno nisu naruku gorštacima. Državi zemlja ne treba, a ako imaš samo i pola hektara zemlje – nisi za socijalnu pomoć. Bez obzira na to što si bolestan i što je zemlja u korovu. Ako ti ne pomognu deca i komšije, kao što je Jovica Velojić, bori se sam. Dokle možeš. U knjaževačkom Centru za socijalni rad kažu da je knjaževačka opština socijalno odgovorna, ali da se ipak ne može svima pomoći. Kažu da njihova Služba pomoći u kući stiže i do Zaglavka i Budžaka. Pomognu ukoliko gorštaci takvu pomoć žele. Ali, mnogi, vele, odbijaju „sažaljenje”. Odbijaju i da centar u njihovo ime tuži neodgovorne sinove i kćeri koji su zaboravili ostarele roditelje.
Vele u Knjaževcu da je novi zakon o socijalnoj pomoći sada mnogo naklonjeniji usamljenicima na Staroj planini. Tumače i kako taj novi propis, usvojen krajem prošle godine, sada mnogo više obavezuje i državu i potomke.
Moguće je da je tako sa tim novim zakonom, ali kako gore u vrleti stići odavno izlokanim i zaraslim putevima i stazama? Kako bez struje, kupatila i vode u kući. Nema više ni desetak graničnih karaula i česte i dragocene pomoći vojnika. Dok je bilo karaula i putevi su bolje održavani, bilo je i struje ponegde... Sada korov i memla osvajaju i te vojničke postaje.
Demografi istraživači ovog područja dr Miodrag Todorović, Olgica Radovanović i Miodrag Velojić strahuju već od bliske budućnosti. Podsećaju da je u Zaglavku 1948. godine živelo 10.569 stanovnika, a prema popisu iz 2002. godine tamo ih je ostalo još 2.370. Timočka „bela kuga”, koja ovim krajevima hara više od sto godina, umanjila je broj stanovnika u osam timočkih opština između 1991. i 2002. godine za 31.000. Kao da je za jedanaest godina nestao jedan grad veličine Zaječara. A „kuga” hara i dalje, sve zloslutnije. Mnogo je manje novorođenih nego umrlih. Iz godine u godinu.
Privrednici i političari kažu da „belu kugu” treba lečiti turizmom u planinskim naseljima (u toku je i izgradnja velikog turističkog centra „Babin zub”) i zemljoradnjom i stočarstvom u nižim predelima. A demografi kažu da se sa svim projektima uveliko kasni. Za više od polovine sela Zaglavka i Budžaka više nema spasa.
Teško je reći šta da se radi. U proseku, ovi u planini su baš zaglavili u budžaku.
Stojan Todorović
objavljeno: 11.12.2010.
