Izvor: Politika, 22.Sep.2011, 06:19 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Za pola veka osam puta više penzionera
Broj ekonomski aktivnih sporije se povećavao od broja izdržavanih i lica sa ličnim prihodom zajedno
U popisima do 2002. godine, prema ekonomskoj aktivnosti, stanovništvo je podeljeno na tri kategorije: aktivno stanovništvo, lica sa ličnim prihodima i izdržavano stanovništvo. U ovogodišnjem popisu, ukupno stanovništvo prema statusu tekuće aktivnosti pratiće se kroz sledeće kategorije: ekonomski aktivno stanovništvo (čine ga zaposlena i nezaposlena >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << lica) i ekonomski neaktivno stanovništvo (lica koja se školuju, penzioneri, lica sa prihodima od imovine, domaćice i oni koji ne spadaju ni u jednu od prethodno navedenih). Odnos ekonomski aktivnih, s jedne, i kategorije ekonomski neaktivnih, s druge strane, od posebnog je značaja u svakoj državi, jer od njega zavisi i potencijalni privredni razvoj.
Aktivno stanovništvo čine zaposlena i nezaposlena lica.
Kategorija zaposlenih odnosi se na lica starija od 15 godina koja obavljaju neki plaćeni posao u novcu ili u naturi, kao i lica koja su privremeno odsutna s posla (bolovanje, odmor i sl.). Da bi se lice smatralo zaposlenim, potrebno je da radi najmanje jedan sat u poslednjoj nedelji pred popis. Zaposlena lica mogu biti:zaposleni u radnom odnosu, poslodavci, da samostalno obavljaju delatnost, individualni poljoprivrednici, pomažući članovi domaćinstva, zaposleni po ugovoru, članovi zadruge i ostali. U nezaposlena lica spadaju lica starija od 15 godina koja nemaju plaćeni posao ili ne rade samostalno; lica koja su spremna da prihvate plaćeni posao ili otpočnu samostalni rad; lica koja aktivno traže posao ili pokušavaju da započnu samostalni posao.
Aktivno stanovništvo u Srbiji je stalno raslo od 1953. do 1981. godine, a zatim je ispoljen trend opadanja. Od oko 3.113.000 aktivnih, prema popisu iz 1953. godine, broj je porastao na 3.683.000 u vreme popisa 1981, a zatim opao na 3.398.000 u 2002.
U svim popisima registrovan je veći broj aktivnih među muškarcima nego među ženama, a razlika se vremenom smanjivala. Na primer, dok su 1953. godine žene činile 36 odsto ukupne radne snage, njihov udeo se u 2002. povećao na 43odsto. Smanjenje opšte stope aktivnosti kod muškaraca rezultat je prvenstveno smanjenja aktivnosti kod starijih generacija. Opadanje poljoprivrednog stanovništva, ali i povoljni uslovi penzionog i invalidskog osiguranja u nepoljoprivredi, uz zakonske propise o dužini radnog staža, opredelili su takvo ponašanje. Kod žena promene su se odvijale u pravcu stalnog porasta ekonomske aktivnosti, a tome su najviše doprineli porast obrazovanja, jačanje tercijarnog sektora kao pogodnog za apsorbovanje ženske radne snage i razvoj radno intenzivnih delatnosti.
Što se tiče stopa aktivnosti po starosti, aktivnost mladih od 15 do 19 godina je niska, a vremenom je opadala kao rezultat sve češćeg sticanja viših nivoa obrazovanja. Takođe, specifične stope aktivnosti su opadale i kod najstarijih generacija, s obzirom na kontinuirano opadanje poljoprivrednog stanovništva tokom čitave druge polovine 20. veka.
Kategoriju ekonomski neaktivnog stanovništva čine lica sa ličnim prihodom i izdržavana lica. Njihov odnos prema privredno aktivnim licima daje koeficijent ekonomske zavisnosti. Ovaj koeficijent je u Srbiji uglavnom rastao, jer se broj aktivnih sporije povećavao od broja izdržavanih i lica sa ličnim prihodom zajedno. Naime, na 100 ekonomski aktivnih u 1953.godini bilo je 98 ekonomski neaktivnih, ali u 1991. godini 108, a u 2002. – 120.
Najveći porast ostvaren je kod kategorije lica sa ličnim prihodom. Njihov broj je u periodu 1953–2002. povećan više od osam puta, tj. od oko 182.000 na 1.512.000. U 2002. godini gotovo svaki peti stanovnik Srbije imao je neki od vidova ličnih primanja (penzija, prihod od imovine, socijalna pomoć i dr.). U tom broju penzioneri su najzastupljeniji, sa čak 94,4 odsto.
Na promene u kretanju broja lica sa ličnim prihodom tokom čitavog perioda najveći uticaj imao je sve veći obuhvat aktivnog stanovništva penzijskim osiguranjem, ali i porast nivoa zaposlenosti. Posmatrano prema polu, u vreme poslednjeg popisa u ovoj kategoriji stanovništva više je žena nego muškaraca (51,7odsto prema 48,3 odsto), na šta utiče prelazak starijih žena iz kategorije izdržavanih u kategoriju lica sa ličnim prihodom. Jer zbog razlika u diferencijalnoj smrtnosti po polu u korist žena, mogućnost korišćenja prava iz radnog odnosa od strane bračnog partnera direktno menja ekonomski status žene.
*Profesorka Ekonomskog fakulteta BU
Sutra: Trećina stanovništva: izdržavani
Biljana Radivojević
objavljeno: 22.09.2011.
