Izvor: Vostok.rs, 11.Avg.2013, 11:23 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Ubistva iz rasističkih pobuda predstavljaju opšteevropski problem
11.08.2013. -
U utorak su u Mađarskoj osuđena četvorica desničarskih radikala zbog toga što su počinila ubistva iz rasističkih pobuda.
Politikolog Peter Kreko iz Political Capital je za „Glas Rusije“ rekao nešto o tome kakav značaj ima ova presuda, kao i o eventualnim paralelama s procesom u vezi sa slučajem organizacije NSU u Nemačkoj:
- Pre nekoliko godina četvorica ubica su namerno napadala romske zajednice. Žrtve nisu poznavali lično, dakle, >> Pročitaj celu vest na sajtu Vostok.rs << ubistva se nisu dešavala na ličnoj, već očigledno na etničkoj osnovi. Zločinci su uhvaćeni 2009. godine. Posle četiri godine suđenja sud prve instance je doneo strogu presudu. Trojica ubica su osuđena na kaznu doživotnog zatvora bez prava na oslobađanje pre roka. Mislim da će apelacioni sud doneti sličnu presudu.
Kako se ispostavilo da je moguće takva serija ubistava iz rasističkih pobuda u srcu Evrope? Da li se ona može objasniti specifičnošću mađarske situacije?
- Ne smatram da je ovaj slučaj jedinstven: u Istočnoj Evropi ima mnogo zemalja s velikim romskim dijasporama, u kojima su se dešavali slični napadi ili, minimum, često su se dešavale radnje nasilnog karaktera protiv Roma. To treba da posluži kao signal za zabrinutost koji pokazuje da u zajednicama mnogih istočnoevropskih zemalja postoje slične predrasude koje mogu moralno opravdati zločince koji čine ovakve napade. Što se tiče mađarskog političkog konteksta, ovde može igrati ulogu to što se desničarsko-radikalna partija „Za bolju Mađarsku“ od 2006.g. odlikuje vrlo oštrom i agresivnom retorikom, ali to nije specifično mađarska pojava. Ovakva retorika očigledno ima uticaja na javno mnjenje, koje je i bez toga neprijateljski raspoloženo prema Romima. Stranka „Za bolju Mađarsku“ nije direktno vezana s napadima, ali mislim da politička sredina uvek igra ulogu i da se u njoj izvesne manjine doživljavaju kao „neprijatelji“ ili meta napada. U Mađarskoj, iako to smatram zajedničkom osobenošću Istočne Evrope, predrasude protiv Roma imaju mnogo opasniji karakter nego, na primer, predrasude protiv Jevreja. Antisemitizam ima tendenciju rasta u mnogim zemljama, između ostalog, u Mađarskoj. Međutim, to ne znači da antisemitizam obavezno izaziva nasilničke radnje. Što se tiče naprijateljskog odnosa prema Romima, to se dešava mnogo češće. Osim toga, društvena situacija Roma nije takva da mogu da se brane od nasilničkih radnji usmerenih protiv njih.
Kako ocenjujete značaj suđenja?
- Presuda je vrlo važna zato što jasno stavlja na znanje spoljašnjoj sredini da su mađarske vlasti vrlo odlučne da strogo kažnjavaju slične zločine. Drugi važan faktor se sastoji u tome što je po našoj oceni, stranka „Za bolju Mađarsku“ izgubila kontrolu nad ratobornim grupacijama sklonim nasilju. Politički značaj ovih grupacija opada, ali su njihovi članovi, njih oko nekoliko hiljada, u stanju da i u buduće čine aktove nasilja.
U Nemačkoj se od početka maja odvija važno suđenje protiv desničarskih radikalnih terorista iz NSU(Nacional-socijalistička ilegala). Da li vidite sličnost između serijskih ubistava i ova dva suđenja u Nemačkoj i Mađarskoj?
- Mislim da je poređenje opravdano. Nasilničke, etnički motivisane radnje zaplašivanja koje su počinile radikalne desničarske grupe, ne predstavljaju problem samo u Istočnoj, već i u Zapadnoj Evropi. Ovo je opteevropski problem. S jedne strane, javno mnjenje treba da shvati da vlasti i političari ovakve radnje ocenjuju kao dostojne osude. S druge strane, takođe je važno i ovde je očiglena sličnost između slučajeva u Nemačkoj i u Mađarskoj, da vlasti koje odgovaraju za gonjenje i sprečavanje zločina, donesu ispravne zaključke. U Mađarskoj, kao i u Nemačkoj, stvari su izgledale tako kao da je nadleštvo za zaštitu Ustava učinilo ozbiljne greške pošto su mnogi zločinci već privlačili pažnju. Dakle, u slučaju da je postojao aktivniji protok informacija ova ubistva su se mogla sprečiti. Zbog toga je važna samokritika, mađarske vlasti treba da analiziraju koje greške su učinile i da u skladu s tim promene svoj metod rada. Ono što u Mađarskoj zasad nedostaje jeste političko osmišljavanje ovog slučaja, odnosno svest o tome da ne samo da je vlast načinila neke propuste, već i da se radi o društvenom problemu. Neprijateljstvo prema Romima u Mađarskoj je vrlo rašireno. To ne znači da svi oni koji preziru Rome čine nasilje, ali je to problem koji zahteva pažnju i političari treba da preduzmu mere kako bi ova predrasuda bila uništena, a ne kako bi jačala.
Bernat Joža,
Izvor: Glas Rusije, foto: EPA
