Izvor: Politika, 14.Apr.2010, 00:28 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Teret ženske krivice
Smatra se da je položaj čoveka u sistemu krivične represije test demokratičnosti jednog društva. To se može reći i za položaj žena. Tajpoložaj određujezakonska regulativa po kojoj su kazneno-popravni zavodi za žene poluotvorenog tipa. Onimorajuraspolagati posebnom opremom za lečenje trudnica, porodilja i bolesti žena. Izvršenje kazne zatvora može se odložiti ako je osuđenica navršila šesti mesecitrudnoće ili ima dete mlađe od jedne godine – najduže do navršene treće godine >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << života deteta. Osuđenetrudnicei porodiljeimaju pravo na ishranu koju im odredi lekar, a osuđenica ima pravo na odsustvo sa rada zbog trudnoće, porođaja i materinstva. Osuđenica koja ima dete može ga zadržati do navršene prve godine života, posle čega roditelji deteta sporazumno odlučuju da li će dete poveriti na čuvanje ocu, srodnicima ili drugim osobama. Osuđena žena koja ima dete ima pravo na pomoć stručnog osoblja zavoda. U odsustvu neposredne majčine brige, detetu se omogućuje smeštaj u posebnu prostoriju zavoda i stručna nega, koje odgovaraju standardu dečjih jasli. Podatak da je dete rođeno u zavodu ne sme biti naveden u izvodu iz matične knjige rođenih.
Poznato je da žene daleko manje vrše krivična dela nego muškarci,tako da osuđenica ima ne više od tri odstood muške osuđeničke populacije (31. decembra 2009. na izdržavanju kazne bilo ih je 240).Tipične su žene ubice svojih višedecenijskih nasilnih muževa i partnera, proneveriteljke (poslovotkinje, računovotkinje, prodavačice, onekoje su bile u situaciji da službeno raspolažu novcem) i konačno saizvršiteljke i pomagači svojih muških partnera kriminalaca.Tome se poslednjih godina dodaju žene koje su izvršile razna krivična dela u vezi sa nedozvoljenim prometom droge, teške saobraćajke, ali i samostalna krivična dela razbojništva i razbojničkih krađa. Uprkos dolaskugeneracije mladih kriminalki koje sve češće vrše gotovo ista krivična dela kao i njihovi vršnjaci, i dalje je ženski kriminalitet manje agresivnog tipa, ređi je recidivizam i vrše gaosobestarijeg životnog doba. Poznato je takođe da su žene osuđenice po pravilu neagresivne tokom izdržavanja kazne. Naime dosadašnja istraživanja,kako u svetu,tako i kod nas,nedvosmisleno pokazuju da osuđene žene nemaju tendenciju organizovanja tzv zatvorskog podzemlja, odnosno da nema organizovanog nasilja i otpora osoblju, pokušaja bekstva, masovnih tuča, niti pobuna. Zbog toga nije potrebno da žene izdržavaju zatvorske kazne u uslovima nivoa obezbeđenja kao što je sada slučaj nego u uslovima karakterističnim za otvoreni režim.
Žensko zatvoreničko društvo bitno serazlikuje od muškog koje često ima disfunkcionalnu ulogu potpunog i suštinskog antagonizma sa formalnim zatvorskim sistemom, čime se opovrgava teza da bi, pošto su izloženi istim zatvorskim uslovima trebalo da se žene i muškarci ponašaju isto ili slično. Deprivacije (lišavanja)s kojima se suočavaju i žene i muškarci u zatvoru jesu iste ali reakcije na njih nisu: 1) gubitak slobode i autonomije ‑ za žene je posebno bolna činjenica da ne mogu da kontrolišu pre svega život sopstvene dece 2) na većinu žena deluje deprivirajuće zabrana posedovanja ličnih stvari, odeće, obuće, veša, nakita, šminke i dr.kao i nemogućnost izbora načina odevanja3) nemogućnost vršenja porodičnih uloga je frustrirajuće i deprivirajuće iskustvo za veliku većinu zatvorenica. Ona je time lišena zapravo svoje glavne društvene uloge žene, majke, domaćice čime je ozbiljno ugroženo njeno samopoštovanje i status.
Žene u zatvoru su,češće od muškaraca u zatvoru, potpuno zaboravljene od svojih porodica, koje ih se stide, okreću decu protiv njih, ne pomažu ih, ne komuniciraju. Dupli društveni standardi ogledaju se i po izlasku iz zatvora. Pažnja kojuporodice i zajednice u kojima žive često ispoljavajuprema muškarcima kada se vrate iz zatvora,retko se ispoljava prema ženama koje su bile zatvorene. Osuđenice kao da nose teret dvostruke krivice, za izvršeno krivično delo za koje su osuđene ali i zbog onoga što se smatra kršenjem tradicionalne ženske uloge. Kao da su one namerno ostavile decu da bi bile odsutne za vreme izdržavanja zatvorske kazne. Pomoć društva posle izdržane kazneorganizovana je najčešće tako da pomaže muškarce a zbog malog broja žena nema toliko iskustva ‑ po povratku iz zatvora mnoge neće imati nikakvu pomoć društva da nađu posao i mesto gde će da žive ako ih porodica odbaci.
Prof. dr, zamenica zaštitnika građana
Zorica Mršević
[objavljeno: 14/04/2010]
