Izvor: Politika, 06.Jul.2012, 07:58 (ažurirano 02.Apr.2020.)
SKZ objavila studiju Mihaila Vojvodića o Stojanu Novakoviću
Srpska književna zadruga, u godini u kojoj slavi stodvadesetogodišnjicu od osnivanja, objavila je studiju akademika prof. dr Mihaila Vojvodića „Stojan Novaković – u službi nacionalnih i državnih interesa”, u „Kolu”, kao 700. knjigu. O knjizi su govorili Miloš Ković, Suzana Rajić i autor, a odlomak iz dela kazivao je Srba Milin. Stojan Novaković (1842–1915), osnivač je i prvi predsednik Srpske književne zadruge.
Stojan Novaković, kaže u predgovoru akademik Vasilije >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << Krestić, spada u najznačajnije tumače srpske prošlosti i istovremeno ulazi u red najistaknutijih političara, državnika i diplomata Srbije 19. veka. U njegovoj impozantnoj naučnoj ostavštini, koja se meri stotinama biografskih jedinica, i ogromnog broja zapisa i beleški, veliki deo posvećen je kraju srpskih srednjovekovnih država i obnovi Srbije u 19. veku, začetoj u Prvom srpskom ustanku. Među njima je i jedan broj rasprava, novinskih tekstova i koncepata iz savremenog doba i o zbivanjima u kojima je bio neposredni sudeonik, kao i o ličnostima sa kojima je bio u privatnoj ili naučnoj vezi.
Kao pisac mnogih studija o jeziku i književnosti, Novaković je, pored ostalog, imao u vidu potrebu da ukaže na sredstvo koje bi poslužilo južnoslovenskom ujedinjenju, s obzirom na to da mu je bio blizak primer pojedinih evropskih naroda čijem je političkom povezivanju prethodilo jezičko. Uporedo s naučnim radom teklo je i njegovo učešće u političkom životu Srbije, počev od članstva u Ujedinjenoj omladini, zatim u ulozi ministra prosvete, u više mandata, poslanika u Skupštini, vođe Napredne stranke, kratko vreme ministar unutrašnjih poslova, predsednika naprednjačke vlade, predsednika vlade četvorne koalicije, učesnika u važnim diplomatskim misijama…
Stojan Novaković, smatra Miloš Ković, bio je najveći istoričar 19. veka, i jedan od naših najznačajnijih istoričara uopšte. On je postavio temelje srpske istoriografije i istorije književnosti. Iza sebe je ostavio ogromno delo. Prosto je neverovatno kako je sve to stigao da uradi. Suzana Rajić je govorila o ličnosti Stojana Novakovića. Bio je vredan i radan, ozbiljan, retko se smejao. Bio je naprednjak, ali su ga izuzetno poštovali i radikali, i liberali. Bio je ispred svog doba, video je dalje od mnogih drugih, čovek za svako poštovanje.
Akademik Mihailo Vojvodić je, takođe, ukazao na ogromnu zaostavštinu, u kojoj posebno mesto zauzima prepiska. Stojan Novaković, podsetio je, bio je ambasador u Carigradu u vreme kada je Carigrad bio ono što je danas Brisel. Pod uticajem Đure Daničića, počeo je da se bavi književnošću. Svoje radove objavljivao je u časopisu „Vila”, najčešće pod pseudonimima. Veoma je značajan za reformu srpskog školstva. Voleo je da kaže: „Knjiga je oružje koje ne može da zarđa”.
Srpska književna zadruga, u godini jubileja, organizovaće okrugli sto o životu i delu Stojana Novakovića, svog osnivača.
Z. R.
objavljeno: 05.07.2012.
