Izvor: Vostok.rs, 01.Apr.2016, 10:23 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Ruske monahinje oživele srpske ženske manastire
Celog života mitropolita Antonija Hrapovickog (1863–1936), čuvenog ruskog bogoslova i teologa koji je ostavio znatnog traga i u Srpskoj pravoslavnoj crkvi, pratila je legenda da je poslužio kao inspiracija Fjodoru Dostojevskom da stvori lik Aljoše Karamazova. Mitropolit Antonije bio je deo velike ruske emigracije koja je posle Oktobarske revolucije našla utočište u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca. I u Srbiji, gde je došao 1921. godine, uživao je veliki ugled. Posebnu pažnju i poštovanje ukazivali su mu i regent Aleksandar Karađorđević i tadašnji srpski patrijarh Dimitrije. Poglavar Ruske zagranične crkve, formirane 1921. godine, umro je pre tačno osamdeset godina i sahranjen je u kripti Iverske kapele na Novom groblju.
Mitropolit Antonije Hrapovicki (foto: SPC)
Godišnjica njegove smrti bila je povod Arhivu Srpske pravoslavne crkve da podseti na veze Srpske pravoslavne crkve i ruske emigracije. U Domu Vojske Srbije Arhiv SPC predstaviće dokumenta, novine, plakate, letke ruske emigracije, ukupno 121 eksponat, na izložbi „Srpska pravoslavna crkva i ruska emigracija (1920–1940)“ koja se otvara sutra. Oni bi trebalo da podsete na značajan doprinos koji su ruski arhijereji, sveštenstvo i monaštvo dali razvoju srpske crkve između dva svetska rata. Direktor Arhiva Radovan Pilipović kaže da su 1929. godine od 2.924 sveštenika čak 214 bili Rusi. Iako je 1921. godine formirana Ruska zagranična crkva, koja je imala nadležnost nad ruskim parohijama u Zemunu, Vršcu, Novom Sadu, Sremskim Karlovcima i drugim mestima gde su bile velike ruske izbegličke kolonije, ovi sveštenici bili su u redovima SPC. Kao i monahinje koje su na samom početku dvadesetih godina prošlog veka stigle u srpske manastire i dale veliki doprinos obnavljanju ženskog monaštva u Srbiji.
– Tradicija ženskog monaštva izgubila se u vreme turske vladavine, i gotovo da i nismo imali ženske manastire. Međutim, sa ruskom emigracijom u Srbiju je stiglo i celokupno sestrinstvo čuvenog Ljesniskog manastira iz zapadnih ruskih oblasti. Sa igumanijom Ekaterinom Jefimovskom na čelu, oko 80 monahinja tada prelazi u SPC. One su bile u velikim fruškogorskim manastirima Hopovu, Kuveždinu, Petkovici i veoma su uticale na to da i Srpkinje počnu da se zamonašuju – kaže Radovan Pilipović.
Sestrinstvo manastira Ljesna, inače, svojevremeno je brojalo i do 300 monahinja, a njegova igumanija Ekaterina poticala je iz plemićke porodice, kao uostalom i igumanija Diodora, koja je sa dvadeset monahinja došla u manastir Divljanu. Kao i mitropolit Antonije Hrapovicki, potomak stare novgorodske plemićke loze.
– Rusi popunjavaju tu prazninu koja je nastala posle Prvog svetskog rata jer je tada srpska crkva izgubila veliki broj sveštenika. Oni su dali veliki doprinos razvoju srpske teologije, pastirskom radu, srpskim manastirima, oplemenili su srpski duhovni život između dva svetska rata. Takođe, dali su podsticaj izgradnji srpskih crkava na zapadu tadašnje kraljevine, u Celju, Mariboru, Crkvenici – navodi Pilipović.
Na izložbi u Domu vojske Srbije, kako ističe naš sagovornik, najviše će biti dokumenata iz prepiske Ruske pravoslavne zagranične crkve, ruskih emigrantskih društava, pojedinaca i SPC. Među eksponatima Pilipović izdvaja plakat kojim se patrijarh Varnava poziva da prisustvuje proslavi Dana Svetog kneza Vladimira kijevskog u Zemunu.
Ruska zagranična crkva, formirana 1921. godine u Sremskim Karlovcima, s vremenom je, kako objašnjava Pilipović, zauzela politički stav koji je bio antikomunistički, pa je usledio i formalni raskol sa Moskovskom patrijaršijom. Do pomirenja je zvanično došlo tek 2007. godine i od tada je Zagranična crkva ponovo pod jurisdikcijom Ruske pravoslavne crkve. Inače, u vreme dok je na čelu Zagranične crkve bio mitropolit Antonije na bogosluženjima se redovno pominja ruski patrijarh, čime je ova crkva htela da pokaže i potvrdi svoju vezu sa Moskovskom patrijaršijom. Još jednog svog sunarodnika mitropolit Antonije nije zaboravio u Srbiji – Dostojevskog, čijim se delom bavio celog života. Kažu da je uvek negirao da je bio prototip za lik Aljoše Karamazova, ali i da je veoma cenio ruskog klasika i govorio da je na prvom mestu Biblija, na drugom crkvena pravila, a na trećem Dostojevski. A kada su ga, kako beleži jedna anegdota iz njegovo života, zapitali: „A Sveti oci?”, odgovorio je posle kraće pauze: „Ipak, Dostojevski.”
Jelena Čalija,
Politika
